1 . GİRİŞ

Dünyanın birçok ülkesinde olduğu gibi Türkiye'de de ormanların devamlılığını tehlikeye sokan etkenlerin başında orman yangınları gelmektedir. Her yıl çeşitli sebeplerle çıkan yangınlar neticesinde binlerce hektarlık orman sahasının yok olduğu bu nedenle de iklim ve su rejiminin bozulduğu, erozyon ve sel afetlerinin büyük tahribata yol açtığı bilinmektedir(1).

Orman yangınları; insanoğlu varolduğu sürece devam edecektir. Bu noktada önemli olan bu yangınlardan en az zararla kurtulmaktır. Bu suretle; bunda başarılı olabilmek teknolojinin imkanlarından faydalanılarak iyi bir savaş netanizasyonunun kurulmasına ve uygulanmasına bağlıdır.

Ormanlarımızın çeşitli tehlikelere karşı korunmasıyla ilgili hizmetlerin sağlanması görevi, gerek 3204 sayılı Orman Genel Müdürlüğü'nün teşkilat ve görevleri hakkında kanun ve gerekse 6831 sayılı Orman Kanunun ilgili maddeleri gereğince Orman Genel Müdürlüğü'ne verilmiştir.

Orman yangınlarının çok ve tehlikeli olduğu ülkelerde yangına karşı yerden müdahalelerin yanında havadan mücadele yöntemi de çok yaygındır. Özellikle; Amerika, Kanada, Avustralya, Fransa, İtalya, İspanya, Yunanistan ve daha bir çok ülke orman yangınlarının söndürülmesinde havadan mücadele yöntemini kullanmaktadır.

Ülkemizde havadan mücadele 1985 yılında T.H.K.'dan kiralanan uçakların, yangın sezonunda İzmir ve Çanakkale Orman Bölge Müdürlükleri mıntıkasında kullanılmasıyla başlanmıştır.

Ülkemizde ilk helikopter kullanımı ise, 1986 yılında 1 adet kiralanarak İzmir Orman Bölge Müdürlüğü mıntıkasında kullanılmıştır. Daha sonrasında 1987 yılında Orman Genel Müdürlüğü'nce 6 adet helikopter satın alınmıştır. Bu helikopterler 1988 yangın sezonunda hizmete sokulmuştur. Özellikle insan, araç ve gereç nakli ile keşif, gözetim ve devam eden bir yangın hakkında bilgi toplamada yararlanılmıştır.

Orman Genel Müdürlüğü'nün helikopter kullanımına yönelik bir diğer etkinliği de “kiralık helikopter kullanımı”dır. 1995'te 5 adet helikopterin kiralanması ile başlayan bu uygulama, her yıl için belirlenen sayı kadar kiralanarak günümüze kadar devam etmiştir.

Helikopterler dünyanın çeşitli ülkelerinde orman yangınları ile mücadelede kullanımı hızla artan bir araçtır. Yangının erken haber alınarak kısa sürede havadan müdahale edilmesiyle orman yangınlarıyla mücadelede büyük başarı sağlanmaktadır. Özellikle işçilerin helikopterlerle nakli yangına ulaşma süresini çok kısaltmaktadır.

Özellikle helikopterlerin ülkemizin dağlık bir topografyaya sahip olduğu düşünülürse orman yangınlarında bir çok yararı söz konusudur. Bu yararları göz ardı edilemez. Ancak; ülkemizin genel ekonomik durumu ve teknolojiyi üretmeyen yani dışarıdan satın alan bir ülke olması dolayısıyla helikopterlerin yurt dışından kiralanması ülkemiz ve ormancılığımız açısından ne kadar ekonomiktir? Bu konunun aydınlığa kavuşturulması gereklidir.

Sonuç olarak; araştırmaya çalıştığımız konu yurt dışından kiralanmak suretiyle orman yangınlarında havadan mücadelede kullanılan helikopterlerin ekonomik olup olmadığıdır. Yani bu helikopterlerin kullanılması ile elde edilen diğer faydaların dışında ekonomik yönden bize ne kadar bir getirisi veya götürüsü vardır, bunun ortaya konmasıdır.

2. MATERYAL VE YÖNTEM

2.1. Materyal

Antalya Orman Bölge Müdürlüğü sınırları içerisinde çıkan orman yangınlarına ait bilgiler ile bu yangınlarla mücadelede kullanılan kiralık helikopterlere ait bilgiler bu çalışmanın iskeletini oluşturmaktadır.

Antalya Orman Bölge Müdürlüğü bünyesinde kiralık helikopterlerin kullanılmaya başlandığı 1997 yılından sonra ve helikopter kullanılmayan yılların yangın istatistikleri ve kiralık helikopterlere yapılan harcamalar gerek Antalya Orman Bölge Müdürlüğü ve gerekse Orman Genel Müdürlüğü Orman Koruma ve Yangınla Mücadele Dairesi Başkanlığı'ndan alınmıştır.

Bu bilgilerin alınması sırasında Orman Genel Müdürlüğü Orman Koruma ve Yangınla Mücadele Dairesi Başkanı Sn. Hüseyin HACIOĞLU ve Antalya Orman Bölge Müdürlüğü Koruma Şube Müdürü Sn. Ekrem AYDEMİR' in konu ile ilgili görüşleri alınmıştır.

Orman yangınlarıyla havadan mücadelede kullanılan kiralık helikopterleri, geçtiğimiz yıllarda Orman Bakanlığı'nın açtığı ihaleleri kazanarak yurt dışından getiren Doruk Havacılık ve ER-AH havacılık gibi firmalarla gerekli görüşmeler yapılıp konu hakkındaki mevcut bilgiler alınmıştır.

Bunların dışında konu ile ilgili literatürden elde edilen çeşitli bilgilerden yararlanılmıştır.

2.2. Yöntem

Antalya Orman Bölge Müdürlüğü sınırları içerisindeki 1980-2002 yılları arasında çıkmış olan yangın sayısı, yanan alan, yangın başına düşen alan, ağaç serveti kaybı gibi istatistiki bilgiler, kiralık helikopterler kullanılmaya başlanmadan önce ve başlandıktan sonra olarak iki kısımda incelenmiştir. Bu incelemeler yapılırken sahada kullanılan uçakların yangınları söndürmedeki çalışmaları dikkate alınmamıştır.

Antalya Orman Bölge Müdürlüğü'nde 1997 yılında kullanılmaya başlanan kiralık helikopterlere ait harcamalar ortaya konmuş ve yangın istatistikleri ile karşılaştırılarak ekonomisi hakkında tespitler yapılmaya çalışılmıştır.

Bunların yanında tüm Türkiye'de uygulanan orman yangınlarıyla havadan mücadelenin Orman Genel Müdürlüğü Orman Koruma ve Yangınla Mücadele Dairesi Başkanlığı' dan alınan istatistiki bilgilerinden de yararlanılmıştır.

Tablo 1. Antalya Orman Bölge Müdürlüğü'nde Yangınlarla Mücadelenin Mali Portresi (USD)

Şekil 1. Helikopterlerin Kullanılmadığı 1980-1996 ve Kullanıldığı 1997-2002 Yıllarına Ait Yıllık Yangın Sayısı Ortalamaları (4,5,6)

Şekil 2. Helikopterlerin Kullanılmadığı 1980-1996 ve Kullanıldığı 1997-2002 Yıllarına Ait Yıllık Toplam Yanan Alan Ortalamaları (4,5,6)

Şekil 4. Helikopterlerin Kullanılmadığı 1980-1996 ve Kullanıldığı 1997-2002 Yıllarına Ait Yıllık Ekonomik Kayıp Ortalamaları (4,5,6)

4.SONUÇ

Helikopter kullanımına başlanmadan önce yıllık yangın sayısı ortalaması 190, helikopter kullanılmaya başlandıktan sonra 185 olup, aralarında önemli bir fark bulunmamaktadır (Şekil 1). Yıllık toplam yanan alan(ha) miktarı açısından incelendiğinde helikopter kullanılmadan önce 1224 ha olan yıllık toplam yanan alan helikopter kullanıldıktan sonra 1372 ha olduğu görülmektedir (Şekil 2). Helikopter kullanıldıktan sonra yıllık toplam yanan alanın fazla olması ilginçtir. Zira; helikopter kullanılması ile yıllık toplam yanan alan miktarının daha düşük olması beklenirdi. Bu durumun iklimle alakalı olduğu düşünülmektedir .

Ülke genelinde 1997 yılından 2002 yılına kadar geçen zamanda 1997 yılından önceki yıllara göre toplam yıllık yağış miktarları düşmüş, ortalama yıllık yağış miktarları ise artmıştır. Bu sebepten ay sayısı da yükselmiştir. Dolayısıyla yıllık toplam yanan alan miktarı artmıştır. Diğer taraftan, helikopterlerin konuşlandığı alanlardan uzak merkezlerde çıkan yangınlarda müdahale gecikmektedir ve dolayısıyla yangın kısa zamanda geniş alana yayılabilmektedir. Bu da yıllık toplam yanan alan miktarının artmasının bir sebebi olabilir .

Başka bir husus yıllık ağaç serveti kaybı helikopter kullanıldıktan sonra yaklaşık % 50 oranında düşmüştür. Ancak helikopter maliyetleri de hesaba katıldığı zaman maliyetin helikopter kullanılmadan önceki duruma göre % 4 arttığı görülmektedir (Şekil 7). Bu durumda helikopter kullanımının sanki fazladan bir külfet getirmekten başka bir anlamı olmadığı gibi bir sonuç çıkmaktadır. Ancak 1997-2002 yılları döneminde iklimin daha kurak olması bu artışın sebebi olarak düşünülebilir .

5. KAYNAKLAR

1. ANONİM, Türkiye Ormanlarını Yangından Koruma Semineri, T.C. Tarım Orman ve Köy işleri Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü Orman Koruma ve Yangınla Mücadele Dairesi Başkanlığı, Yayın No:29, Seri No:672, ANKARA, 1988
2. EREN, H.A., İzmir Bölgesinde Yangınlarla Havadan Mücadele, Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Orman Koruma Anabilim Dalı, Bitirme Tezi, ISPARTA, 1999
3. ANONİM, Orman Yangınlarının Önlenmesi ve söndürülmesinde Uygulama Esasları, T.C. Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü Orman Koruma ve Yangınla Mücadele Dairesi Başkanlığı, Tebliğ No: 285, Tasnif No: IV-1427, ANKARA, 1995
4. ANONİM, Antalya Orman Bölge Müdürlüğü Arşivi, 2002
5. ANONİM, T.C. Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü Orman Koruma ve Yangınla Mücadele Dairesi Başkanlığı Arşivi, 2002
6. SARIBAŞAK, H., Batı Akdeniz (Antalya) Yöresinde Orman Yangınlarının Topografik, Meteorolojik, Ekolojik ve Sosyo-Ekonomik Açıdan Değerlendirilmesi, T.C. Akdeniz Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, ANTALYA, 2000
7. HACIOĞLU, H., AYDEMİR, E., 2002 “İkili Görüşme”
8. ÖZKAN, K., 2003, “İkili Görüşme”
9. OĞURLU, İ., 2003, “İkili Görüşme