ORMANCI.NET Pazartesi, 01 Aralık 2008
Ana Sayfa arrow Makaleler arrow Orman Zararlıları arrow Ips typographus biyolojisi ve zararları
Ana Sayfa
Haberler
Makaleler
Dosyalar
Resim Galerisi
İletişim
Arama
Yararlı Linkler
Blog
Forum
Site haritası
Videolar
Ips typographus biyolojisi ve zararları PDF Yazdır E-Posta
Yazan Yard. Doç. Dr. Temel GÖKTÜRK   
Perşembe, 08 Kasım 2007

DÜNYADAKİ YAYILIŞI : Avrupa’dan Sibirya’nın batısına kadar olan alanda, Gürcistan’da, Kafkasya’da, Türkiye’de varlığı tespit edilmiştir. Son yıllarda Japonya, Cin, Kore ve Amerika’da da bulunduğu belirtilmektedir. Türkiye’de Artvin, Giresun ve Trabzon’da tespit edilmiştir. Bu böceğin Avrupa’da ortaya çıktıktan sonra Norveç, İsviçre, Almanya’dayayılış gösterip, Sibirya’ya oradan da Gürcistan’a ve daha sonra da Türkiye’ye geldiği sanılmaktadır.

Tanımı: Erginleri, 4,2 - 5,5 mm. uzunluğunda ve koyu kahverengi rengindedir. Üzerinde uzun kıllar vardır. Erginlerin kesik olan sağrılarının her iki kenarında dörder adet diş bulunur. Bu dişlerden üstten üçüncüsü diğerlerine oranla büyük, uzun ve uç kısmı üçgen şeklinde, 1. diş ise kalınlaşmış yapıdadır. Sağrı mat ve belirgin olmayan noktalıdır. •Zarar yaptığı bitkiler: Avrupa’da Picea abies’te ülkemizde Picea orientalis’te zarar yapmaktadır. Bunun yanında Picea jezoensis, Picea obovata, Çamlardan Pinus cembra, P. strobus, P. nigra’da, Larix türlerinde, Pseudotsuga’da ve Abies alba ’da zarar yaptığı da bilinmektedir. Esas itibariyle sekonder zararlı bir böcektir. Üremek için fizyolojik olarak zayıf düşmüş, ölmekte olan yada ölmüş ağaçları ve 70 yaşından fazla olan yaşlı ağaçları tercih etmektedir. Bunların yanısıra kar ve tepe kırmasına, fungus yada Dendroctonus micanszararına ve uzun zaman devam eden kuraklık periyoduna uğramış ağaçlar böceğin epidemi oluşturması için uygun ortamları oluşturmaktadır.

Biyolojisi:
  • İklim koşullarına göre yılda 1-3 generasyonu vardır.
  • Uçma zamanı, iklim koşullarına bağlı olarak Mart sonu ile Eylül ayı arasında olmaktadır. Erkek böcek, kuluçka ağacında açtığı çiftleşme odasına gelen 1-4 dişi böcekle çiftleşmekte, Çiftleştiği dişi böcek sayısına göre kabuk altında kambiyumdaki ana yollarındaki kol sayısı değişmektedir. Bir dişi 20-100 adet yumurta koyabilmektedir. Ortalama 80 yumurta koyduğu ve 1:1 cinsiyet oranına sahip olduğu varsayıldığında 3.generasyon sonunda alanda adet ergin böcek kendisine yeni konukçular arıyor olacaktır. Laboratuar koşullarında ortalama 30 günde, doğada ise 50-80 günde generasyonunu tamamlamaktadır.
    Kışı genellikle ergin safhasında, kabuk ve ölü örtü içinde geçirmektedir.
    ZARARI : Ips typographus genellikle çeşitli etmenler tarafından zayıf düşmüş (Rüzgar, Don, Diğer Böcekler gibi) kalın kabuklu 70 yaş ve üzeri ağaçlara bulaşarak ölümlerine neden olmaktadır. Avrupa’da yapılan çalışmalarda bu böceğin Ophiostoma (Ceratocystis) polonium fungusunu da taşıdığı belirlenmiştir. Artvin, Ladin Ormanları için en tehlikeli böcek türü olarak kabul edilmektedir. Son yedi yıl içinde, yaklaşık bir buçuk milyon metreküp ladin ağacının ölümüne neden olmuştur.

    Dünyadaki Durumu

    Avrupa'da çok önemli ekonomik kayıplara neden olan bu zararlı, Neden bu kadar zarar oluşturuyor konusuna değinecek olursak;

    1994-1995 yıllarında Artvin de uzun süren bir yaz kuraklığı sonucu su stresi yüzünden ağaçların büyük bir bölümünde zayıflama görülmüştür. Ayrıca yörede Dendroctanus micans zararının da hasıl olması ağaçları zayıflatan diğer bir etken olarak görülmüştür. Bir diğer önemli faktörde özellikle yüksek kısımlarda ormanda bakım çalışmalarının yapılmaması sonucu ağaçlar yeterince gelişememekte ve zayıf düşmektedir. Özellikle Artvin BAŞ ATİLA da meydana gelen kurumalar bu faktörden kaynaklanmaktadır. Bu 3 faktörün etkisi sonucu 1998 yılından buyana yoğun bir şekilde alanda görülmeye başlayan Ips typographus la yapılan mücadele yöntemleri yetersiz kalmaktadır. Avrupa ülkeleri bu zararlı böcek türü ile yaklaşık 30 yıldan beri feromon tuzakları kullanarak aktif olarak mücadele yapmaktadır. Ülkemizde ise feromonla mücadele 6 yıldır yapılmaktadır. Sadece feromonla yapılan mücadele yeterli olmamaktadır. Mücadelenin diğer mücadele yöntemleriyle de desteklenmesi gerekmektedir. Başta mekanik mücadele olmak üzere, biyolojik mücadeleye de gereken önem verilmelidir. Ormanlarda bakım çalışmaları ihmal edilmeden sürdürülmelidir.

    MÜCADELESİ
    Ülkemizde ilk kez 1984 yılında Artvin’de tespit edilen I.typographus’la dünyada uygulanan BİYOTEKNİK mücadele yöntemleri ile mücadele edilmeye çalışılmaktadır. Feromon kullanılarak yapılan mücadelede amaç böceğin zararını ekonomik zarar eşiğinin altına indirmektir. Feromonların algılanmasında uzaklık, ışık, sıcaklık, rüzgar ve nispi rutubet etkili olmaktadır. Bunların yanı sıra, feromonun konsantrasyonu da etkileme uzaklığını değiştiren önemli bir kriterdir. Asılan preparatların etkileme süresi ortalama 7-8 hafta olmaktadır. Yapılan incelemelerde Ips typographus’un 50m ile 45km mesafelere uçabildiği tespit edilmiştir. Feromonla MücadeleFeromon tuzakları böceğin uçma zamanından bir hafta önce, böcekli sahalardaki ağaçlardan en az 10 m. uzaklıklara, böcek yoğunluğuna göre hektara 1-4 adet olmak üzere (birbirlerine 30-40 m mesafe ile asılırsa, fakat alanlarımızın engebeli oluşundan dolayı bu mesafe duruma göre değişmektedir) ve yerden 1-2 m. yüksekliğe asılmalı; en az 7-10 günde bir düşen böcekler toplanarak imha edilmelidir. Yoğun uçma dönemlerinden önce, ilk asılmadan 7-8 afta sonra feromonlar değiştirilmelidir. Mücadele yapılan alandaki yatık ve dikili durumda böcek barındıran hasta ağaçlar, böcekler uçmadan önce, ya orman dışına çıkarılmalı veya mümkünse yerinde, mekanik yollarla böceklerin imhası sağlanmalıdır. ARTVİN’DE, bu böceğin sayısını azaltarak, ormanlarımıza verdiği büyük boyuttaki zararının önüne geçebilmek için, tespit edildiği alanlara 1998 yılından bu yana feromon tuzağı asılarak Biyoteknik Mücadeleye devam edilmektedir.

    İngiltere deki zararı

    Almanya daki zararı

    Almanya daki zararı

    İsveç teki zararı

    İsviçredeki zararı

    Çekoslavakyadaki zararı
    FEROMON İLE YAPILACAK MÜCADELEDE BAŞARININ KOŞULLARI * Zararlı böceğe en uygun feromonu ve feromon tuzağı kullanmak. Böceğin uçma zamanından bir hafta önce feromon tuzağını, kabuk böcekleri için ağaçtan en az 10 m uzaklığa, tekniğine uygun bir şekilde asmak (Hektara 3-4 adet). 7-10 günde bir tuzakları kontrol etmek; toplanan böceklerden, yırtıcı ve parazitleri ayırıp ormana bırakmak, zararlıları imha etmek. Feromonları 7-8 haftada bir değiştirmek. Böcekler uçmadan önce, sahadaki böcekli ve böcek cezbedecek yatık ve dikili tuzak ağacı konumundaki ağaçları orman dışına çıkartarak böcekleri imha etmek. Uçma zamanı bitince tuzakları toplayıp onarmak ve muhafaza etmek. Mücadeleye gereken önemi vermek
    Biyolojik mücadele Biyolojik mücadele: Dünyada şimdiye kadar bu türe karşı aktif olarak yürütülmemiştir. Ancak bu türün yaklaşık 15 predatör ve 3 parazit türünün varlığı bilinmektedir. Bu türlerin, etki oranlarının az olduğu ve üretiminin çok zor olduğu belirtilmektedir. Bundan dolayı da uygulamaya geçilememiştir. Ülkemizde yapılan çalışmalarda Thanasimus formicarius ‘un bu türün önemli bir yırtıcısı olduğu bilinmektedir.
    SONUÇ

    •Ips typographus zararına maruz kalan ağaçlar alandan çıkarılmalıdır. Ancak orman kapalılığının fazla kırılmasını engellemek için öncelik içinde böcek bulunan ağaçlara verilmeli kurumuş ağaçlar alanda bir süre daha bırakılmalıdır. •Ormanda kesilen Ips typographus’lu ağaçların kabukları orman dışında soyulmalı ve kabuklar soyumdan hemen sonra imha edilmelidir. •Bu zararlı tür ile sadece feromonla mücadele yeterli değildir ! Bu mücadelenin yanısıra ormanda temiz bir işletme uygulanmalıdır. Bakım kesimleri esnasında devrik, yıkık, hastalıklı, cılız ağaçlar ormandan çıkartılmalıdır. Unutulmamalıdır ki alanda bırakılan bu tür ağaçlar böcek için kuluçka ağacı görevi görecektir. •Kesilen kabuklu ağaçlar başka bir yere nakledilecekse mutlaka kabukları soyulmuş olmalıdır. Aksi takdirde böceğin yayılışını hızlandırmış oluruz. •Ips typographus’la mücadelede dikkat edilmesi gereken önemli etkenlerden biride orman ağaçlarına zarar veren diğer böceklerdir. Bunlar içinde en önemlilerinden biri de Dendroctonus micans tır. Bu böcek Ips typographus’tan önce alana gelip ağaçlara zarar vermektedir. Zarar gören ağaçlar Ips türlerini çekmektedir

    Slovakya daki zararı

    Norveç teki zararı

    Artvin deki Zararı

    Artvindeki kuruyan ağaçların kesiminden sonraki hali

    Artvin Hatila Vadisindeki zararlı etkisi

    Uydudan zararlının etki görüntüleri ilk resim zararlı öncesi görünümü

    Feromon ile yakalanan typographus yığını

    Son Güncelleme ( Pazartesi, 12 Kasım 2007 )
     
    < Önceki   Sonraki >
    Forumdan
    xx 2008 yılı orman mühendisi... xx 2008 yılı muhafaza alımla... xx OGM sınavla özürlü person... xx Bu Başlığa Puanlarınızı y... xx KTÜ Orman Mühendisliği Me... xx MESLEKİ DENEYİM ÇALIŞMASI... xx Unvan değişikliği ile ilg... xx ormancıların kılık kıyafe... xx Ormanci.net

    İrtibat Tel:
    (505)8572533
     
    ORMANCI.NET @ 2007