|
|
A blog of all sections with no images
|
Blastophagus piniperda (Büyük Orman Bahçıvanı) |
|
|
|
|
Yazan Doç. Dr. Mehmet KANAT
|
|
Perşembe, 08 Kasım 2007 |
|
BÜYÜK ORMAN BAHÇIVANI :
(Blastophagus piniperda)
|
|
1-YAYILIŞI : En başta Kızılçam olmak üzere Çam türlerinin; yayılış alanlarında görülür.
2- ZARAR VERDİĞİ AĞAÇ TÜRLERİ : En başta Kızılçam olmak üzere tüm Çam türlerine zarar verir.
3- TANISI VE TAKVİMİ : Kanat örtüleri esmerden siyaha kadar değişen renktedir .Anten ve bacakları pas kırmızısı rengindedir. Genelde yılda bir generasyon verir.Uygun koşullarda ikinci bir generasyon verebilir. ”Uçma Zamanı” Mart – Nisan aylarıdır. Dört hayat devresi vardır. a-Yumurta Devresi b- Kurtçuk Devresi c- Krizalit Devresi d- Ergin Devresi 2 – 3 ayda bu devreleri tamamlar.
|
4- ZARARI :
Genelde sekonder zararlıdır. Bazı durumlarda primer zararlı olarak görülebilir.
İki çeşit zararı var.
- Kabuğun altındaki kambiyum tabakasını yiyerek ağacın ölümüne sebebiyet verebilirler.
- Sürgünlerde zarar verirler.
Zararlının Belirtileri :
Ağaçlarda kuruma ve sararmalar görülür. Sürgünlere zarar verdiği için Sonbaharda hatta Yaz aylarında rüzgarın etkisiyle sürgünler kırılarak yere düşer. Dalların ucu “Bahçıvan Makası” ile makaslanmış gibi görünür. Gövdede, kabuk üzerindeki giriş deliklerinden dökülen yiyim öğüntüleri görülür. Gövdede, kabuk üzerindeki giriş deliklerinden reçine sızmaları görülür. Reçine giriş deliklerinin etrafında huni gibi toplanır. Gövde üzerindeki kabuk kaldırılarak kambiyum tabakasında böceğin kendisi veya yaptığı yiyim yolları görülür.
|
|
|
|
|
5- MÜCADELE :
Üç çeşit mücadele yöntemi vardır.
a - Biyoteknik (Feromon Tuzağı ile) Mücadele :
Feromon tuzakları böceğin uçma zamanından önce asılır. Rampada veya depoda kabuklu emval varsa depo veya rampa kenarlarına asılmalıdır.Yaygın ve etkili bir yöntemdir.
Her böceğin feromonu farklıdır. Feromon tuzaklarının belirli bir etkinlik süresi vardır.6 – 30 derece arasındaki sıcaklıklarda 6 – 8 haftada, 30 derecenin üzerindeki sıcaklıklarda ise 4 – 6 haftada bir kontrol edilerek değiştirilmelidir.
İki feromon tuzağı arasında en az 25 m olmalı ve ortalama 50 – 100 m mesafede bir asılmalıdır. Feromon tuzakları yolların üst taraflarına ve açıklıklara asılmalıdır.
b – Tuzak Ağacı Yöntemi ile Yapılan Mücadele :
Kabuk böceklerinin cinsine ve yumurta bırakma zamanına bağlı olmak üzere tuzaklar 15- 20 gün önceden hazırlanır.Yumurta bıraktıktan ve kurtçuklar çıktıktan sonra tuzak ağaçlarının kabukları bezler üzerine soyulup bir açıklıkta yakılır .Geniş sahalarda uygulanması pratik ve ekonomik değildir.
Tuzak ağacı yöntemi böceğin uçma zamanının doğru tespit edilmesine bağlıdır. İyi bir gözlem ve tecrübe gerektiren bir yöntemdir.
c – Biyolojik Mücadele :
Kabuk böceklerini yiyen kuşlardan faydalanılır .Ormana ve odun depolarının kenarlarına böcekçil kuşlar için suni “Kuş Yuvaları” asmakta yarar vardır.
|
|
|
|
|
|
|
|
- Orman İşletme Şefi’nin alabileceği önleyici tedbirler :
- Kış aylarında kesilen ağaçların kabukları, alçak rakımlarda Şubat ayı, yüksek rakımlarda ise Mart ayı sonuna kadar soyulmalı ve kabuklu emval rampadan kaldırılmalıdır .Soyulan kabuklar böcekli ise yakılmalıdır.
- Mart – Haziran ayları arasında kesilen ağaçların kabukları hemen soyulmalı ve böcekli ise kabuklar yakılmalıdır. Kabuklu emval bekletilmeden rampadan kaldırılmalıdır.
Üretim işlerinin Kasım – Mart arasında yapılması ve kabuklu emvalin Mart sonuna kadar rampadan kaldırılması en iyi çözümdür.
- Kesimler toprak seviyesinden yapılmalıdır.Dip kütüklerin kabukları da kesim sırasında soyulmalıdır.
- Temiz işletmecilik yapılmalı. Ormanda kabuklu materyal ve üretim artıkları bırakılmamalıdır.
Üretim sonunda değerlendirilemeyen ince kabuklu materyaller “Tarife Bedeli” ile satılabilir. Böylece hem gelir elde edilir hem usulsüz faydalanma azaltılır hem de ormanın temizliği sağlanır.
- Rampada veya depoda kabuklu emval (yakacak odun, lif yonga, kabuklu kağıtlık, kabuklu sanayi odunu ) bulunuyorsa en kısa süre içinde satışının yapılıp rampadan kaldırılmasını sağlamalıdır.
Kabuklu emvalin rampa veya depoda bekletilmeden ihaleye daha kısa bir zamanda çıkartılabilmesi için “Global Satış” yöntemi denenebilir.
İhalede satılan kabuklu emvalin depodan veya rampadan kaldırılması, alıcıya tanınan yasal süreler nedeniyle gecikebilmektedir.
- Yanık saha, kırık – devrik, dikili kuru, hastalıklı ağaçlar varsa beklemeden üretime verilmelidir Ağaçların kabukları hemen soyulmalı ve kabuklu emvaller rampadan kaldırılmalıdır.
- Suni yolla gençleştirilmiş sahalarda yaygın olarak görülür. Sıklık bakımı Kasım – Mart ayları arasında yapılmalı ve Mart ayından sonra ormanda ve rampada kabuklu emval bırakılmamaya çalışılmalıdır.
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
|
 |
 |
 |
 |
 |
 |
 |
|
|
|
Son Güncelleme ( Pazartesi, 12 Kasım 2007 )
|
|
|
Yazan Yard. Doç. Dr. Temel GÖKTÜRK
|
|
Perşembe, 08 Kasım 2007 |
| Ips sexdentatus (Boerner, 1767 ) ON İKİ DİŞLİ KABUK BÖCEĞİ |
|
Türkiye’deki yayılışı:
Ankara, Artvin, Bartın, Bolu, Karabük, Bursa, Denizli, Erzurum, Eskişehir, Giresun, Gümüşhane, İzmit, Kars, Ordu, Manisa, Muğla, Rize, Samsun, Trabzon ve Uşak’ta Abies nordmanniana, Abies bornmülleriana, Pinus sylvestris, Pinus nigra, Pinus brutia, Picea orientalis üzerinde tespit edilmiştir.
|
 |
|
Dünyadaki Yayılışı:
Atlantik’ten Büyük Okyanus Kıyılarına kadar tüm Avrupa’da, İngiltere’den Sibirya’ya kadar olan alanda, Kore ve Japonya’ya da yayılış göstermektedir.
|
 |
|
Tanımı ve Biyoljisi
-
Erginleri parlak kahverengi renklerde olup üzerlerinde uzun kıllar vardır.
-
•Sağrılarının her iki yanında altışar adet diş vardır. Üsten dördüncü diş en büyüğü olup ucu düğme şeklini almıştır. •Artvin ormanlarında iklim koşullarına bağlı olarak iki generasyon yapmaktadır. Birinci uçma zamanı Nisan, ikinci ise Haziran-Temmuz aylarına rastlamaktadır.
-
•Kalın kabuklu ağaçları tercih eder. •Olgun erkek böcek 1-9 dişi böcek ile çiftleşebilir. Ana yol kol sayısı dişi böcek sayısı ile bağlantılıdır. Bir dişi böcek açtığı ana yola 10-60 arasında yumurta bırakmaktadır. •A
-
Ana yol uzunluğu 3-50 cm. uzunluğuna kadar çıkmaktadır. •Kışı ergin veya larva döneminde devrik ağacın kalın kabuklu kısımlarında, Doğu Ladini'nin diri odunda da ergin olarak geçirir.
|
 |
 |
|
Konukçuları:
Pinus silvestris, Pinus nigra, Pinus heldreichii, Pinus pinaster, Pinus cembra, Pinus sosonowskyi, Pinus laricio, Pinus brutia, Pinus mugo, Pinus jeffreyi, Pinus muricata, Picea orientalis, Picea abies, Abies alba, Abies nordmanniana, Pseudotsuga menziesii, Larix decidua ve Larix sibirica gibi iğne yapraklı ağaçlarda yaşamaktadır.
|
 Giriş deliği ve ergin yolu |
 |
 Ips sexdentatus yuvası |
 |
 |
 |
| ( Zarar Görüntüleri Hatila milli parkı Artvin) |
|
Zararı :
Ips sexdentatus genellikle tahrip olmuş ve kapalılığı kırılmış sahalarda zarar yapmaktadır.
Böcek istilasına uğrayan ağaçlar kısa zamanda ölmektedir.
Bu böcek, geçmiş yıllarda Artvin Ladin Ormanlarında büyük zararlara neden olmuştur. Böceğin zararı sonucu orman ağaçları toplu bir şekilde kuruma göstermektedir.
|
 |
|
MÜCADELESİ: •I. sexdentatus’ la Mekanik, Biyoteknik olarak mücadele yapılmaktadır. •Biyoteknik mücadelede: Ips typographus’la benzer şekilde Feromon tuzakları böceğin uçma zamanından bir hafta önce, böcekli sahalardaki ağaçlardan en az 10 m. uzağa, böcek yoğunluğuna göre hektara 1-4 adet olmak üzere ve yerden 1-2 m. yüksekliğe asılmalı; en az 7-10 günde bir düşen böcekler toplanarak imha edilmelidir. •Yoğun uçma dönemlerinden önce 1,5 ayda bir feromonlar değiştirilmelidir. •Mücadele yapılan alandaki yatık ve dikili durumda böcek barındıran hasta ağaçlar, böcekler uçmadan önce, ya orman dışına çıkarılmalı veya mümkünse yerinde, mekanik yolla böceklerin imhası sağlanmalıdır. •Ormanda temiz işletme uygulanmalı, bakım kesimleri esnasında hastalıklı ve cılız ağaçlar ormandan çıkarılmalıdır.
|
 |
 |
 |
|
 |
|
|
Son Güncelleme ( Pazartesi, 12 Kasım 2007 )
|
|
|
Rhizophagus grandis üretimi ve ormanda micansın arız olduğu ağaçlara verilmesi |
|
|
|
|
Yazan Yard. Doç. Dr. Temel GÖKTÜRK
|
|
Perşembe, 08 Kasım 2007 |
|
1968 yılında Türkiye ladin Ormanlarına giriş yapan Dendroctonus micans (Şekil-1), bugün itibariyle tüm ladin ormanlarımıza yayılarak doğal yayılış alanını tamamlamıştır. Bu böcekle 1985 yılından itibaren, laboratuvar şartlarında onun özel yırtıcısı olan Rhizophagus grandis adlı yırtıcı böcek üretilerek (Şekil-2), Biyolojik mücadele yapılmaktadır. 1985 yılından 1989 Yılına kadar deneme üretimi araştırma aşamasında sürdürülerek 1989 Yılından itibaren kitle üretimine geçildi. 1985 yılından 2004 yılı sonu itibariyle 2.698.813 adet yırtıcı böcek üretilerek, 222.895 adedi Trabzon, 55.000 adedi Giresun ve 2.274.804 adedi ise Artvin Orman Bölge Müdürlüğü ladin Ormanlarına verildi. Artvin ladin ormanlarının büyük bir bölümünde doğal denge sınırına yaklaşılmıştır. Ancak ladin ormanlarımızda aynı ağaçta birden fazla kabuk böceğinin zarar yapması sonucu, ladin ormanlarımız zayıf düşmekte ve dolayısıyla D.micans bu olumsuz şartlardan faydalanarak, bazı sahalarda yoğunluk artışı yapabilmektedir. D.micans’in sahaların genelinde doğal denge sınırına indirilebilmesi için, R.grandis’in böcekli sahalardaki yoğunluğunun P’nin üstüne çıkması gerekmektedir.
|
|
Şekil-1 D.micans ergini
|
Şekil-2 R.grandis ergini
|
| RR.grandis’in laboratuvar şartlarında üretilmesi için üretim laboratuvarlarının hazırlanması:
1-R.grandis üretimine başlamadan önce, üretimde kullanılacak laboratuvarlar ’luk formaldehit ile bir hafta süre ile dezenfekte edildikten sonra bol sabunlu su ile iyice yıkanmalıdır (Şekil-3). Bununla birlikte üretimde kullanılacak alüminyum ve plastik leğenler, keski, çekiç, pens, plastik ve cam kaplar v.s. gibi aletlerde formaldehit ile dezenfekte edilmelidir. Ayrıca laboratuvarda kullanılan böceklerin beslenme kapları, saklama kapları, taşıma kapları, buzluklar, buzdolabı gibi diğer aletlerde mutlaka dezenfekte edildikten sonra bol sabunlu su ile yıkanarak temizlenmeli.
2- Üretimde kullanılacak kum dere kumu ve yarı dışlı kum olmalı, milli kum olmamalı, ayrıca kum mutlaka yıkanmalıdır. Bu işlemden geçirilen kum normal büyüklükteki alüminyum kazanlarda iyice kaynatılarak dezenfekte edilmelidir. İyice kaynayan kum naylon çuvallara konularak suyunun süzülmesi sağlanır. Normal nemli kıvama gelen kum, önceden dezenfekte edilmiş 10 cm derinlikte ve 42 cm genişlikteki alüminyum veya naylon leğenlere konularak laboratuvardaki raflara yerleştirilir (Şekil-4).
3-Laboratuvarlara bol güneş ışığının girmesi engellenmelidir. Laboratuvarda büyük cam varsa siyah kartonla veya gazete kağıdı ile kaplanmalı ve laboratuvarın camı açıldığında hava sırkılasyonu sağlanmalıdır. Laboratuvardaki raflar arası en az 65-75 cm yükseklikte olmalı, ranzalar yerden 5-10 cm yüksekte olmalıdır. Laboratuvar tabanı kalebodur, yanları ise fayans yada kalebodur olmalı, geçici üretim laboratuvarları ise kireç ile badana edilmesi gerekir.
|
|
Şekil-3 laboratuvar
|
Şekil-4 Üretim laboratuvarı
|
| 4- R.grandis üretiminde kullanmak için ormandan D.micans’in 2-3’üncü gömlekteki larvalarının toplanması gerekir (Şekil-5). Toplanan larvaların hasta olanları ile son gömlekteki larvalar ayıklanır, son gömlekteki larvaların ayıklanmasının nedeni, son gömlekteki larvalar laboratuvar şartlarında kısa sürede pupa safhasına geçecekleri için, R.grandis larvaları kütükte olgunluk yiyimi yapamazlar ve beslenemedikleri için pupa safhasına geçemezler, ya larva safhasında ölürler yada çok zayıf ve güçsüz oldukları için pupa safhasında ölürler, yanı devreyi tamamlayamazlar. Bu yüzden üretimde kullanılacak larvaların 2-3’üncü gömlekte olmalarına dikkat edilmelidir. R.grandis larvalarının beslenebilmeleri için D.micans larvalarının 22-30 günlük süre içinde üretim kütüğünde larva veya pupa safhasında kalmaları gerekir. |
|
Şekil-5 D.micans’in larvaları
|
Şekil-6 D.micans erginleri
|
| 5- Üretimde kullanılacak R.grandis erginleri Ormandan toplanmalı ve 4-4,5-5mm boyunda olanları üretimde kullanılmalı. Bu boyda olanlar en iyi sonuçların alınması için idealdir, kumda erginleşme oranları 0’e kadar çıkmaktadır. 2.8-3.5 cm boyunda olan erginlerden düşük oranda verim alınmaktadır. Üretimde kullanılacak erginlerin yaralı ve sakat olanları ayıklanmalıdır, çünkü sakat fertlerden oluşan R.grandis topluluklarında, sakatlık hastalığı kalıtsal olarak kuşaktan kuşağa geçmektedir. Buda D.micans’la Biyolojik mücadelede iyi bir verimin alınmasını engellemektedir. R.grandis erginleri belli testlerden geçirildikten sonra, sağlıklı olanlar üretimde kullanılmalıdır (Şekil-7). 6- R.grandis üretimini olumsuz yönde etkileyen faktörlerin başında Beauveria bassiana adlı mantar türü gelmektedir. B.bassiana bulunduğu ortamdan başka ortamlara yayılması için genellikle R.grandis erginlerinin son abdoment segmentinde bulunan genital organların etrafına yerleşir ve dişi yumurta koyarken bu mantar yumurtalara bulaşır ve kütüğe yayılarak diğer larvalar üzerinde gelişimini sürdürerek,larvalar ile kuma inerek kumda nemli ortamda hızla yayılarak pupa ve larva safhasında büyük çapta ölümler ortaya çıkar, bu mantarlı R.grandis erginleri ve larvaları ormana verildiğinde, ormandaki sağlıklı fertleride etkiler ve yapılan çalışmalar büyük ölçüde sekteye uğramış olur. Laboratuvarda bulunan bu tipteki sağlıksız ve mantarlı erginler bir lup sayesinde ayıklanarak üretime sokulmamalıdır (Şekil-9). Akarların R.grandis erginleri üstünde toplanarak yumurta koymakta ve ergin böceğin zayıf düşmesine neden olmaktadır. Akarların böceğin üstünden temizlenmesi gerekir (Şekil-10). |
|
Şekil-7 R.grandis erginleri
|
Şekil-8 R.grandis erginlerinin beslenmesi
|
|
Şekil- 9 Mantarlı kütük
|
Şekil-10 Akarlı R.grandis ergini
|
| 7- Beslenme kaplarının hazırlanması, 7,5x5 cm ebadındaki cam kaplar içine larva öğüntüsü veya ladin talaşı,1x1,2x2,2x3 cm ebadında yaş ladin kabuğu ve D.micans’in larvaları,pupaları veya yumurtaları konulur, hazırlanan bu beslenme kaplarına üretilen R.grandis’in ergin (Şekil-12) ve larvaları (Şekil-15) ayrı kaplara 1000-4000 adet konularak laboratuvarda 4-5 günlük olgunluk yiyimi yaptırılır. Bu süre sonunda beslenme kapları 40C’ye ayarlanmış buzdolabına konulur (Şekil-13,14). |
|
Şekil-11 R.grandis ( Erkek )
|
Şekil-12 Beslenme kabı
|
|
Şekil-13 Beslenme kabındaki R.grandis erginleri
|
Şekil-14 Beslenme kabındaki R.grandis erginleri
|
| 78-Üretimde kullanılacak R.grandis erginlerinin erkek ve dişileri ayrılarak (Şekil-11), iki ayrı kapta beslenmeleri ve cinsel güce erişmeleri sağlanır (Şekil-8). Erginler üretim kütüklerine verilinceye kadar saklama kaplarında buzdolabında 40C’de latens halde saklanırlar. Üretim kütüklerine verilecek erginler, 2-3 saat önceden buzdolabından çıkarılarak 20-220C’de bekletildikten sonra çiftler halinde 10 cm boyundaki tüpler yardımı ile üretim kütüklerine verilirler |
|
Şekil-15 Beslenme kabındaki R.grandis lavraları
|
Şekil-16 Beslenme kabındaki R.grandis lavraları
|
| R.grandis’in laboratuvar şartlarında üretilmesinde iki metot uygulanmaktadır:
a- Ladin kütüklerine D.micans larvası verilmek suretiyle yapılan üretim metodu, laboratuvarda üretim için kullanılacak kütükler, genellikle D.micans’in işgal ettiği böcekli ladin ağaçlarıdır (Şekil-31). Kesilen ağacın tümünü kullanmak için ağacın dip kısmından ucuna doğru 35-40 cm boyunda ve 18-30 cm çapında suyunu kaybetmemiş yaş ladin takozları alınır, ağacın uçuna yakın olan kısmı D.micans’in larvadan üretilmesine müsait olmadığı için, D.micans’in erginden üretilmesinde kullanmak için 40-60 cm boyunda takozlar alınarak ağacın tümü değerlendirilir. Uygun seksiyonlara ayrılan ladin takozları iyice temizlendikten sonra, kütüğün bir tarafı ile kabuktaki yaralı ve çatlak kısımlar bir fırça yardımı ile sıvı parafınla kapatılır (Şekil-20). Bu işlem kütüğün kısa sürede nem kaybetmesini önlemek için yapılmaktadır. Hazırlanan bu kütüklerin parafinli olan kısmı bir keski ve çekiç yardımıyla kambiyum ile odun arasında 1-3 cm derinlikte ve 1-2 cm genişlikte Kambiyum sağlam kalacak şekilde kütüğün her iki tarafından odun kısmından ayrılacak şekilde kanal ( Ark ) açılarak, leğen içindeki önceden siterilize edilmiş nemli kuma kütüğün parafinli olmayan kısmı 2-3 cm gömülmek suretiyle yerleştirilir. Leğen içindeki kum 5-8 cm yükseklikte olmalı, Ormandan toplanan D.micans’in 2-3’üncü gömlekteki larvalarından ölmüş ve hastalıklı olanlar bir pens ve fırça yardımı ile ayıklanarak, kütüğün çapına göre açılan kanallara 400 ile 1000 adet olmak üzere her iki tarafa verilirler (Şekil-17,18). Kütüğe verilen larvalar 3-7 gün içinde kambiyumu yiyerek kütüğe yerleşirler. Bu süre sonunda, kütüğe konan D.micans’in larva sayısına göre, R.grandis erginleri 1 çift, 2 çift (2 dişi 2 erkek, 2 dişi 1 erkek) hesabi ile çalışmanın fazla olduğu yerlere kabuk üçgen şekilde yandan açılarak verilir ve açılan kısım yarı katı parafınla kapatılır, yada kütüğün üstünde açılan kanaldaki çalışmanın bol olduğu (D.micans larvalarının beslenme yaparken dışarı attıkları ladin talaşı) yerlere verilirler. Yırtıcı verme işi bittikten sonra kütüğün üstten açılan kısmı(Kanalın) nem kaybını önlemek için üzeri yarı katı parafınla kapatılır (Şekil-19). R.grandis erginleri kütükte bir hafta içinde çiftleşerek yumurta koyarlar. Bir haftanın sonunda yumurtadan çıkan R.grandis larvaları kütükte, 22-30 gün boyunca D.micans larvaları ile son gömleğe kadar beslenirler. R.grandis erginlerinin kütüğe verildikten 22 ‘inci günden sonra olgunlaşan larvalar pupa safhasına yatmak için kütüğün altındaki nemli kuma inmeye başlarlar (Şekil-21). Kuma inen son gömlek larvalar kütüğün altına doğru ilerliyerek ya kütüğün altında yada kuma 2-3 cm girerek kendilerine kumda bir pupa beşiği hazırlayarak pupa safhasına yatarlar (Şekil-22) . Kumda pupa safhasına yatan larvalar 7-10 günlük istirahat (Diyapoz) döneminden sonra pupa safhasına geçerler, 10-15 günlük bir pupa safhasından sonra genç ergin safhasına geçerler. Bu süre boyunca kum sürekli kontrol edilerek haftada iki kez ponpa yardımı ile hafif bir şekilde nemlendirilir(Şekil-23).Kumun fazla nemli olması B.bassiana adlı mantarın kolayca üremesine ve kumun tümüne yayılmasına neden Olur. Kumu normal nemli düzeyde tutmak gerekir, zira böceklerin en fazla zayiat verdikleri ve savunmasız oldukları devre pupa safhasıdır. Eğer üretim kütüklerinin birinde veya bir kaçında B.bassiana adlı mantarın üremesi tespit edilirse, bu kütükler laboratuvardan uzaklaştırılır, aksi halde mantar tüm laboratuvara yayılır (Şekil-9). Kum nemlendirilmezse böcek pupa safhasında nemsiz ortamda su kaybeder ve sonunda ölür.
|
|
Şekil-17 Larvadan üretim kütüğü
|
Şekil-18 Kanal içindeki larvalar
|
|
Şekil-19 Üstü parafinli kütük
|
 Şekil-20 Üstü reçineli kütük
|
|
Olgun larvalar kuma indikten sonra 45’inci günden itibaren ilk genç erginler görünmeye başlar. Erginleşen R.grandis erginleri 65’inci günden sonra, kumdan kalifiye işçiler tarafından (Bu işte deneyim kazanmış olan) seçilirler (Şekil-25,26). Kumdan seçme işlemi sırasında larvalar, erginler ve pupalar ayrı ayrı kaplara alınırlar, erginler ve larvalar beslenme kaplarına alınarak 4-7 gün boyunca laboratuvarda olgunluk ve cinsel güce erişmeleri için (Şekil-13,14,15). (Şekil-27,28) Beslenmeleri sağlanır, yırtıcılar bu süre sonunda ormana verilene kadar beslenme kapları ile birlikte 40C’de latens halde saklamak için buzdolabına konulur, ormana verilecek erginler ve larvalar taşıma kapları ile böcekli sahalara götürülerek D.micans’in yuvalarına verilirler. Pupalar ise 10x20, 5x10 cm ebadında içinde hafif nemli kum bulunan cam veya plastik kaplara konularak laboratuvarda erginleşmeleri sağlanır. Üretim kütüklerinin kabukları bıçak yardımı ile soyularak, kütükte kalan erginler, larvalar ve pupalar seçilerek beslenme kaplarına alınırlar (Şekil-29),(Şekil-35). b- Ladin kütüklerine D.micans erginleri vermek suretiyle R.grandis’in üretilmesi yöntemi, böcekli ağaçlardan elde edilen 40-60 cm boyunda ve 18-30 cm çapındaki ladin kütüklerinin her iki yanına 4-6 adet D.micans erginleri film kutuları ile verilir Şekil-4), yada kütüklerin yan taraflarından iki ayrı yerden bir keski yardımı ile üçgen şeklinde yarık açılarak D.micans’in ormandan toplanan 5-10 adet ergini verilir (Şekil-6), açılan bu kısım yarı katı parafınla kapatılır. D.micans erginleri kütükte cep şeklinde ana yol açarak yumurtalarını tomaklar halinde koyarlar (Şekil-33), ve yumurtadan çıkan larvalar kambiyum ile beslenerek, bir ay içinde 2-3’üncü devreye geldiklerinde (Şekil-34) D.micans larvalarının bulunduğu yerlere kabuk üçgen şeklinde açılarak her yuvaya 1 ve 2 çift R.grandis erginleri verilir ve açılan kısım yarı katı parafınla kapatılır. Bundan sonraki aşamalar larvadan üretim metodunda olduğu gibidir. Larvadan üretim metodunun süresi ortalama 67 günde olurken, erginden üretim metodunun süresi 90-97 güne kadar çıkmaktadır. Bu yöntemde süre uzamasına rağmen çok iyi sonuç alınmaktadır. Yılda iki kez üretim yapılacaksa, birinci üretim larvadan, ikinci üretim ise erginden yapılması gerekir. Larvadan üretim yapılırken, erginden üretim için kütüklere D.micans erginlerinin verilmesi gerekir, larvadan üretim bittiği zaman, zaman kaybını önlemek için ergin kütüklerinin hazır olması gerekir.
|
|
Şekil- 21 Kumdaki pupalar
|
Şekil-22 R.grandis pupası
|
|
Şekil-23 Kumun nemlendirilmesi
|
Şekil-24 Kütüklerin soyulması
|
|
Üretilen R.grandis’in ergin ve larvalarının böcekli sahalara verilmesi : Kumdan seçilen R.grandis’in ergin ve larvalarına beslenme kabında bir haftalık olgunluk yiyimi yaptırıldıktan sonra, 2 dişi 1 erkek, 3 dişi 2 erkek hesabi ile seçilen erginler cam tüpler içinde, larvalar ise film kutuları veya cam kaplar ile buzluklar ile böcekli sahalara götürülür (Şekil 44). D.micans’in böcekli ağaçtaki ergin giriş hunisinin (Şekil-37) bulunduğu yuvanın 5-10 cm üstünden bir nacak yardımı ile kabuk üçgen şeklinde(Şekil-38) açılarak ( D.micans’in 2-3’üncü gömlekteki larvalarının bulunduğu yuvalar) R.grandis’ler çiftler halinde hektardaki böcek Yoğunluğuna göre, D.micans Yuvalarına 20-30 adet verilerek, açılan yuvalar reçine ile kapatılır(Şekil-39). R.grandis erginleri D.micans’in yoğun olduğu yerlerde böcekli ağaçların kök kısımlarınada çiftler halinde bırakılabilir (Şekil-31,43). R.grandis larvaları ise D.micans’in ileri safhasındaki larvalarının bulunduğu yuvalara 50-60 adet verilerek, açılan yuvanın üstü kapatılır. Yaz aylarında R.grandis’in ergin ve larvaları böcekli ağaçların her tarafına verilebilirler, ancak sonbaharda üretilen larvalar ve erginler ağaçların kök kısmına verilmesi gerekir, çünkü böcekler hava sıcaklığının düşmesi ile kışlamak zorundadırlar, gövdede kalan larvalar kışın donabilir. D.micans erginleride sonbaharda ağacın kök boynuna yumurta koymaktadırlar. R.grandis erginleri sonbaharda D.micans’in yuvalarına 30-40 adet olmak üzere toplu olarak verilebilir, çünkü kışa doğru üreme olmayacağı için ayni ağaçta kışlarlar. D.micans yuvalarına verilen R.grandis erginleri, verilen yuvayı beğenmezse yuvayı terk ederek kendilerine uygun yuva ararlar. R.grandis erginleri hiçbir zaman D.micans’in son gömlek larvalarının bulunduğu yuvalara yumurta koymazlar.
|
|
Şekil-25 Erginlerin kumdan seçilmesi
|
Şekil-26 Erginlerin kumdan seçilmesi
|
 Şekil-27 Beslenme kabındaki larvalar |
Şekil-28 Beslenen R.grandis larvaları
|
|
R.grandis’in ergin ve larvalarının, D.micans’in erginlerinin buzdolabında veya soğuk hava depolarında saklanması yöntemleri : R.grandis erginleri kumdan seçildikten sonra beslenme kaplarında 4-7 gün boyunca olgunluk ve cinsel güce erişmeleri için beslenmeleri sağlanır. Bu süre sonunda beslenme kapları 40C’ye ayarlı buzdolabına konularak latens halde saklanır. Ayda iki kez saklama kapları buzdolabından çıkarılarak 2-3 saat normal sıcaklıktaki odada beslenmeleri sağlanır, saklama kabındaki ladin talaşı ve ladin kabuğu yenileri ile değiştirilir. Kaptaki mantarlı ve ölmüş R.grandis erginleri ve D.micans larvaları seçilerek kaptan çıkarılır ve yeniden D.micans larvaları kaba konularak, kabın kapağı organtin (Tülbent bezi) bezle kapatılarak buzdolabına konur. Beslenme kabının kapağı 8-10 yerden böceklerin çıkamayacağı şekilde hava almaları için delinmesi gerekir. Bu yöntemle R.grandis erginleri 8 ay boyunca saklanabilir. D.micans erginleri 60-70 cm boyundaki kabuğu yaş olan ladin kütüklerinin her tarafına yüzlercesi, 10-15 adedi bir film kutusu ile olmak üzere toplu olarak kütüklere verilerek 2 4 dereceye ayarlı soğuk hava deposunda 6 ay süre ile saklanabilir. Şekil-40
|
|
Şekil-29 Kütüklerin soyulması
|
Şekil-30 Kütükteki D.micans larvaları
|
|
Şekil-31 D.micans’in arız olduğu ağaç
|
Şekil-32 D.micans erginleri
|
|
Şekil-33 D.micans yumurtaları
|
Şekil-34 Yuvadaki D.micans larvaları
|
|
Şekil-35 Üreyen R.grandis larvaları
|
Şekil-36 D.micans erginleri
|
|
Şekil-37 D.micans’in giriş hunisi
|
Şekil-38 R.grandis’in yuvaya verilişi
|
 |
Şekil-40 Ergin D.micans’in film Kutusu ile Kütüğe verilişi
|
|
Şekil-41 D.micans’in zararı
|
Şekil-42 Kök boynundaki D.micans yuvası
|
 Şekil-43 D.micans’in ağaçtaki Larva zararı |
|
|
|
Son Güncelleme ( Pazartesi, 12 Kasım 2007 )
|
|
|
Yazan Yard. Doç. Dr. Temel GÖKTÜRK
|
|
Perşembe, 08 Kasım 2007 |
|
Aegithalos caudatus (Uzun Kuyruklu Bastankara)
Basta Kelebek türleri olmak üzere bir çok böcek türü ile beslenir.
|
|
Bubo bubo (Puhu)
Daha çok iri cüsseli böceklerle beslenmektedir.
|
|
|
Asio otus (Kulaklı Orman Baykuşu)
Gece kelebekleri ile beslenmektedir.
|
|
Caprimulgus europaeus (Çobanaldatan)
Uçan tüm böcek gruplari ile beslenmektedir.
|
|
|
Athena noctuna (Kukumav)
Gece aktif olan böceklerle beslenmektedir.
|
|
Carduelis chloris (Florya)
Daha çok kelebek tırtıllarını avlar.
|
|
|
Carduelis spinus (Karabaşlı İskete)
Küçük yapılı böcekleri özellikle kelebek larvalarını avlar.
|
|
Certia familiaris
(Orman Tirmaşık kuşu )
Kelebekler, kabuk böcekleri gıdasını oluşturmaktadır.
|
|
|
Columba palumbus (Tahtalı Güvercin)
Hemen hemen bütün böcek türleri ile beslenmektedir.
|
|
Cuculus canorus (Guguk Kuşu)
Kelebek tırtılları ile beslenmektedir.
|
|
|
Dendrocopos syriacus (Alaca Ağaçkakan)
Kabuk böceklerinin yanı sıra diğer böcekleri de yerler.
|
|
Dendrocopos leucotos
( Aksıralı Ağaçkakan)
Basta karıncalar olmak üzere bir çok böcek grubu ile beslenebilmektedir.
|
|
|
Dyrcopus martinus (Kara Ağaçkakan)
Kabuk böcekleri ve diğer böcekler gıdalarını oluşturmaktadır.
|
|
Dendrocopos majör (Orman Alaca Ağaçkakanı)
Basta kabuk böcekleri olacak üzere bir çok böcek grubu ile beslenebilmektedirler.
|
|
|
Tudus torquatus (Boğmaklı Ardıç)
Birçok böcek grubu ile beslenmektedir.
|
|
Ficedula parva (Küçük Sinekkapan)
Basta sinekler olmak üzere bir çok küçük yapılı böcek türü ile beslenmektedir.
|
|
|
Ficedula semitorquata (Alaca Sinekkapan)
Küçük yapılı tüm böceklerle beslenmektedir.
|
|
Fringilla coelebs (İspinoz)
Küçük yapılı böceklerle beslenmektedir.
|
|
|
Lanius collurio ( Kızılsırtlı Örümcekkuşu)
Arılar, Sinekler ve diğer böcek grupları ile beslenmektedir.
|
|
Lanius minor ( Karaalınlı Örümcekkuşu)
Ari, Sinek, Kelebek ve diğer böcek grupları ile beslenmektedir.
|
|
|
Loxia curvirostra ( Çaprazgaga )
Orman tırtılları, karıncaları ve diğer küçük yapılı böcekler gıdalarını oluşturmaktadır.
|
|
Luscinia megarhynchos (Bülbül)
Kelebek tırtılları ve diğer küçük yapılı böceklerle beslenebilmektedir.
|
|
|
Upupa epops (İbibik)
Birçok böcek grubu ile beslenmektedir.
|
|
Oriolus oriolus (Sarıasma)
Birçok böcek grubu gıdasını oluşturmaktadır.
|
|
|
Parus ater (Çam Baştankarası)
Kelebek tırtılları, erginleri, Kabuk böcekleri larvaları ve birçok böcek grubu ile beslenmektedir.
|
|
Turdus viscivorus (Ökse Ardıcı)
Birçok böcek grubu ile beslenmektedir.
|
|
|
Sitta europea ( Sıvacıkusu )
Kabuk böcekleri ve diğer böcek grupları ile beslenmektedir.
|
|
Passer montanus (Ağaç Serçesi )
Küçük yapılı böceklerle beslenmektedir.
|
|
|
Pica pica (Saksağan)
Kelebekler ve kabuk böcekleri gıdalarını oluşturmaktadır.
|
|
Picus viridis (Yeşil Ağaçkakan)
Kabuk böcekleri ve diğer böcek grupları ile beslenmektedir.
|
|
|
Prunella modularis (Dağ Bülbülü)
Küçük yapılı böceklerle beslenebilmektedir.
|
|
Phrrhocorax graculus ( Sarıgagalı Dağkargası )
Kelebek larva ve erginleri ve diğer böcek grupları ile beslenebilmektedir.
|
|
|
Sturnus vulgaris (Sığırcık)
Kabuk böcekleri basta olmak üzere bir çok böcek grubu gıdasını oluşturmaktadır.
|
|
Scolopax rusticola (Çulluk)
Tel kurtları ile beslenmektedir.
|
|
|
Sylvia curcura (Küçük Akdeniz Gerdanlı Ötleğen)
Küçük böceklerle beslenmektedir.
|
|
Sylvia atricapilla
(Karabaşlı Ötleğen)
Küçük böceklerle beslenmektedir.
|
|
|
Sylvia borin (Boz Ötleğen)
Küçük böceklerle beslenmektedir.
|
|
Sylvia comminis (Akdeniz Gerdanlı Ötleğen)
Küçük böceklerle beslenmektedir.
|
|
|
Sylvia nisoria (Çizgili Ötleğen)
Küçük böceklerle beslenmektedir.
|
|
Turdus merula (Karatavuk)
Birçok böcek grubu ile beslenmektedir.
|
|
|
Troglodytes troglodytes ( Çitkuşu )
Sinek ve Homopteraları yemektedir.
|
|
Turdus philomelos (Öter Ardıç)
Birçok böcek grubu ile beslenmektedir.
|
|
| MÜCADELEDE KULLANILABİLİR EN ETKİLİ KUS TÜRLERİ ve POPULSAYONLARININ ARTTIRILMA YÖNTEMLERİ Böcekçil kuşlar içine en obur grup Sığırcıklardır . Fakat sıklıkla tarım alanlarındaki böceklerle beslenirler. Yurt dışında yapılan çalışmalarda böceklere karsı en fazla kullanılan kus türleri Ağaçkakanlar, Sığırcıklar ve Saksağanları saymak mümkündür. Bu kuşların koruma altına alınıp, avlandırılmaları yasaklanarak popülasyonlarının doğal olarak artması sağlanabilir. Orman ve orman siniri teşkil eden alanlarda sıklıkla görülen bu türler için orman içine asılacak kuş yuvaları, orman içinde kesilmeden kabuğu soyularak bırakılacak birkaç kuru ağaç kuşların daha sıklıkla kuluçkaya yatmalarına neden olacaktır. Bu kuş türleri yapay olarak ta laboratuarlarda ya da açık yetiştirme çiftliklerinde yetiştirilerek alana salınabilir. Kus Yetiştiriciliği: Kus kümesleri açık yada kapalı olarak yapılabilir. Ülkemiz koşullarında açık kümesler (perdeli-pencereli) tercih edilebilir. Kümeslerin yada kümes içinde çeşitli amaçlar için kullanılacak bölmelerin büyüklüğü, öngörülen üretim kapasitesine, barındırma sistemine (kafes veya yer) ve kuskusuz sermaye durumuna göre değişir. Yerde yetiştirme tercih edilirse yataklı sistem kullanılabilir. Bu durumda yazın yetiştirmede 3- 5 cm ., kisin 5- 8 cm . Yüksekliğinde odun talaşı, çeltik kavuzu veya saman yataklık olarak kullanılmalıdır. Kümes büyüklüğünün belirlenmesinde ölçü olarak metre kare taban alanında barındırılacak hayvan şayisinin alınması gerekir. Erişkin kuşlarda optimal kümes ısısı 21-27 0C arasındadır. Kus yetiştirme Kafesleri : Kafes sistemi hem yumurta üretiminde hem de büyütme döneminde yaygın olarak kullanılmaktadır. Bir kafes gözünün taban ölçüleri olarak 15 x 15 , 15 x 20 , 15 x 25 cm boyutlarından herhangi biri seçilebilir. Yükseklik ise 15- 17 cm olmalıdır. Bu boyutlardaki bir kafes gözüne 2 – 4 kus konulabilir.Küçük ölçüde yapılırsa bir erkek bir dişi, büyük ölçüde olanına ise bir erkek 2-3 dişi konması uygundur. Apartman tipi kafes sisteminde her kafes katinin altında gübre birikmesi için eternit ten düz bir yüzey bulunmalıdır. Bu katlarda biriken gübre otomatik olarak yada insan gücü ile temizlenebilir. Kaliforniya tipi kafeslerde ise gübre doğrudan kümes tabanına düşer ve orada birikir. Gübrenin sik sik toplanıp dışarı çıkarılması kümes havasının temizliği açısından iyidir. Hangi tip kafes olursa olsun, kafes taban ızgarasının delik boyutları 1 x1.5 cm olmalıdır. Arka, üst ve yanların ölçüleri ise 2.5 x 4 veya 2 x 5 cm olmalıdır. Kafes tabanının yumurtalık yönüne doğru 15 eğimli olması gerekir. Böylece yumurtanın yuvarlanarak yumurtalık kesimine gelmesi ve kolayca toplanması sağlanır. Yumurtalığa boydan boya bir lastik hortum veya sünger şerit takılması yuvarlanan yumurtanın tele çarparak kırılmasına engel olur. Bazı kus yumurtalarının kabukları ince ve dayanıksız olduğundan bu önlemin alınmasında büyük yarar vardır. kuşlar kafeslerde büyük gruplar halinde de barındırılabilir. Grup düzeyinde barındırmada bir gruptaki kus şayisi büyüklüğüne göre 50 den çok olmamalıdır. Sıçramalar nedeni ile incinme ve yaralanmalara engel olmak için yüksekliğin 30 cm yi geçmemesi gerekir. |
 |
 |
 |
 |
 |
|
| Kus Üretimi : Üretim, kuluçka makinelerine yumurta konularak yapılır. Bazı kuşlar çok kısa sürede cinsel olgunluğa erişirler. Dişiler yaklaşık 42-50 günde yumurtlamaya baslar.Erkek kuşlarda ise sperma üretimi 36-45 gün gibi daha erken bir yasta başlamaktadır. Ancak, döllü yumurta bulmak kolay değildir. Her erkek kusa türe bağlı olarak 2-3 dişi verilmelidir. Bu şekilde döllü yumurta oranı artmaktadır. Kus üretimi için, damızlık kuşlar yakalanıp onların yumurtası ile ise başlanabilir. Ancak söz konusu kuşların genç olmaları gerekmektedir. kuşlarda yumurtlamaya başlama yası 35-70 gün arasında değişir. Yaklaşık 50-70 günlerde en yüksek düzeye erişir. doğal aydınlatma durumunda Mart ayında Eylül'e kadar türlerine göre 50-100 kadar yumurta yaparlar ve sonra 1.5-2 aylık tüy değiştirme dönemine girerler. Modern yetiştirme koşullarında ise yıl boyunca 250-300 yumurta verebilmektedirler. Optimum aydınlatma süreleri 14-18 saattir. Yumurtalar raflarda ya yatay, yada sivri ucu aşağıya gelecek biçimde tutulurlar. Bir haftadan daha uzun süre bekletilen yumurtaların günde bir kez çevrilmesinde yarar vardır. Kuluçka makinesi ile kuşları üretmek için makinede dört koşulu uygun biçimde yerine getirilmesi gerekir. Bunlar sıcaklık, nem, havalandırma ve çevirmedir.kuşlarda kuluçka süresi 15-25 gündür. Makinenin kuluçkalık bölmesinde sıcaklık 37,5 0C olmalıdır. Son iki günde sıcaklık 1 0C kadar düşürülebilir. Sıcaklık ve nemden başka makine ile havalandırma ve yumurtaların çevrilmesi de gereklidir. Havalandırma makinenin üst kesiminde bulunan bir yada birkaç havalandırma deliği yada penceresi ile sağlanır. Makinenin içine yerleştirilen bir vantilatör yardımı ile pis havanın çıkması ve temiz havanın girmesi gerçekleştirilir. Kuluçka süresini ilk 14 gününde yumurtalar her 2-4 saatte bir kez yada günde en az 5 kez çevrilmelidir. Otomatik çevirme yapılacaksa saatte bir kez yapılmalıdır.Son iki gününde yumurtalar çıkış bölmesinde tutulurlar. Bakim : Civcivler, çok katli ana makinelerinde veya yerde büyütülür. Sıcaklık başlangıçta 35-36 0C olmalı, her hafta 3 0C azaltılmalıdır. Asla 22 0C in altına düşürülmemelidir. Tel ızgara tabanlı geniş kafeslerde de büyütme yapılabilir. Hayvanların birbirini gagalamamaları için gaga kesimi yapılmalıdır. Ayrıca gagalamayı önlemek için ışık şiddeti azaltılır. 30 x 30 cm . lik bir alana kus türünün büyüklüğüne bağlı olarak üç haftalık 20 adet genç kus konabilir. 5.-7 haftadan itibaren kuşların yumurta kafeslerine alınmaları gerekir. Eğer yetiştiricilik yerde yapılacaksa, kuşlar için özel yapılmış yumurta kutuları hazırlanmalıdır. Yumurtlama kutularının içine ot ve saman serilmelidir. |
| Giresun Orman Bölge Müdürlüğü Orman Zararlıları ile Mücadele Eğitim Seminerinden |
Hazırlayan Yard. Doç. Dr. Temel GÖKTÜRK |
|
|
Son Güncelleme ( Pazartesi, 12 Kasım 2007 )
|
|
|
Calosoma sycophanta L. (COLEOPTERA: CARABIDAE) NIN KİTLE ÜRETİMİ |
|
|
|
|
Yazan Doç. Dr. Mehmet KANAT
|
|
Perşembe, 08 Kasım 2007 |
|
ÇAM KESEBÖCEĞİ (Thaumetopoea pityocampa (Schiff.)) (LEPİDOPTERA: THAUMETOPOEİDAE)’NE KARŞI BİYOLOJİK MÜCADELEDE Calosoma sycophanta L. (COLEOPTERA: CARABİDAE)’NIN KİTLE ÜRETİMİ VE ARAZİYE SALIMINDA DİKKAT EDİLMESİ GEREKLİ DURUMLAR
Kışlıklarından çıkan C. sycophanta erginleri yumurta bırakmaları için bol miktarda tırtılla yaklaşık 1-1.5 hafta beslenmeye ihtiyaç duymaktadırlar. Bu süre esnasında iyi beslenen ve çiftleşen dişi erginler nemli toprağa yumurtalarını bırakmaktadırlar. Laboratuara getirilen C. sycophanta’ların yaklaşık % 50’sinin erkek, % 50’sinin dişi olduğu tespit edilmiştir. Buna bağlı olarak bu türün cinsiyet oranı 0.5 olarak tespit edilmiştir. Calosoma erginleri ölmüş çam keseböceği larvalarını yememekte, canlı larvalarla beslenmektedirler. Erginler, henüz kitinleşmemiş çam keseböceği pupalarının zar kısmını parçalayarak beslenmektedirler. C. sycophanta erginleri ortalama günde 10 adet çam keseböceği larvasını parçalamakta, bunlardan 7 tanesini de yemektedirler. Calosoma larvaları da ortalama iki günde bir adet çam keseböceği larvası yemekte, birkaç adedini de parçalamakta, ayrıca Calosoma larvalarının da çam keseböceğinin yeni oluşmuş pupaları ile beslenmektedirler.Calosoma erginlerinin günlük ortalama 7 adet çam keseböceği larvasını yediği ve yılda 30-40 gün aktif olduğu dikkate alındığında, bir ergin yıllık ortalama 210-280, 3-4 yıllık ömrü boyunca ise 840-1120 civarında çam keseböceği larvası ile beslenmektedir. Kışı toprak içerisinde geçiren C. sycophanta erginleri, Kahramanmaraş Bölgesinde arazide çam keseböceğinin 4. ve 5. larva dönemlerinde topraktan çıkmakta ve mart ve nisan aylarında 30-40 gün civarında aktif durumda kalmaktadırlar. Besin verilmeyen Calosoma erginleri yaklaşık 2 ay açlığa dayanabilmektedirler. Predatör bu böcek türü, çam keseböceğinin biyolojisine uyum sağlamakta, ve populasyonun azalmasında etkili olmaktadır. Arazide çam keseböceğini baskı altına alması açısından değerlendirildiğinde, Calosoma sycophanta’nın olmadığı alanlardaki her bir kesedeki çam keseböceği larva sayısı ortalama 121 (69-173), Calosoma sycophanta nın bulunduğu alanlardaki her bir kesede ise ortalama 32 (21-43) adet yani s daha az çam keseböceği larvası bulunmaktadır. Keseler içinde bulunan Calosoma sycophanta ergini sayı olarak genellikle 1, bazen 2–3 zaman zaman da çok miktarda da bulunabilmektedir.Predatör tür Calosoma sycophanta’nın araziye bırakılması konusunda ülkemizde populasyonunun en fazla gözlendiği kızılçam ormanları dikkate alındığında, Hektarda ortalama 1 200 ağacın olduğu, her bir ağaçta ortalama 1 er adet kese, her bir kesede ortalama 100 adet larva olduğu hesaplandığında, hektara ortalama 571-428 adet ergin bireyin bırakılması gerekmektedir. Calosoma erginlerinin çam keseböceği pupaları ile beslenmeleri ve Calosoma larvalarının hem çam keseböceği larvaları ve pupaları ile beslenmeleri de dikkate alındığında hektardaki Calosoma birey sayısı daha da azalacaktır. Bu çalışma kapsamında elde edilen bilgiler ışığında kitle üretimi ve araziye salımı ile ilgili aşağıdaki öneriler dikkate alınmalıdır.Erginler kışlaklarından çıktıktan sonra iyi bir şekilde beslenilmeli yada araziden beslenmiş erginler getirilmeli, aksi halde erginler yumurta diyapozuna girmektedirler. Diyapoza giren erginler daha sonra beslenseler dahi diyapozdan kurtulamamaktadırlar. Bu durum göz önüne alındığında laboratuara getirilen erginlerin ilk günlerde yeterince beslenmeleri gerekmektedir. -Erginlerin yumurta vermeleri için beslenilmelerinde doğal besin olan çam keseböceği larvaları yada sedir keseböceği (fıstık göz kurdu) larvaları kullanılmalıdır. Ciğerle besleme sonucunda erginler yumurta diyapozuna girdiklerinden, ciğer besin olarak ancak hayatiyetlerini sürdürmeleri için verilmelidir. Ciğer normal halde erginlerin ayaklarına, larvaların ise vücutlarına yapışarak ölmelerine sebep olduğundan öncelikle buzdolabında dondurulmalı daha sonra rendelenerek verilmelidir. -Yumurta ve larvalar için toprak nemi yeterli olmalı, hemen her gün yumurta saklama kapları ve larva besleme kapları kontrol edilerek kaplardaki küflenme ve nem azlığı giderilmelidir. Toprak tanelerinin birbirinden rahatça ayrılabileceği düzeydeki nem en uygun nem miktarıdır. Kuru toprakta yumurtalar kristalleşmekte, çok nemli toprakta ise toprağa yapışarak küflenmektedirler. Besleme kaplarındaki erginlerin yumurta bıraktığı en uygun nemli toprak derinliği 2.5-3 cm olmalıdır. -Larvalar kannibalistik olduklarından birinci larva döneminden itibaren besleme kaplarına tek tek yerleştirilmelidir. Yeni çıkan larvaların en kısa zamanda çam keseböceği veya sedir keseböceği larvaları ile beslenmeleri gelişimlerinde önemli rol oynamaktadır. Besin olarak verilen un güvesi larvalarının boyutları küçük olduğundan kaplardan rahatlıkla dışarılara gitmektedirler.-Laboratuvarda elde edilen larvaların pupa olmaları için yine aynı nem koşullarına ihtiyaç bulunmaktadır. Arazide ise pupa olmaları için son dönem larvalar yaklaşık 30-50 cm derinliğinde nemli toprağa gömülmeleri uygun olmaktadır.Laboratuvarda çalışma esnasında allerji etkisinden en az etkilenmek amacıyla yumurta toplama, larva kontrolleri mümkünse laboratuvar dışında bir masada yapılmalıdır.Allerjik durumlarda kullanılmak üzere tuz solusyonu hazır bulundurulmalıdır.-Elde edilen erginleri bir sonraki yıla saklanması açısından laboratuvarda saklama çok verimli olmamakta, erginlerin renkleri matlaşmakta özellikle 25 0C nin üzerinde toplu ölümler gözlenmektedir. Arazide saklamada ise 30-50 cm derinliğe gömülmektedirler. Bu durumda erginlerin renkleri hem daha parlak hem de ergin ölümleri gözlenmemektedir. En uygun saklama şekli olan toprakta saklama uygulanmadır.-Üretilen erginler anında zararın yoğun olduğu alanlara bırakılmalı, ya da pupa aşamasında (beslenmenin son bulduğu larva döneminde) zararın gözlendiği alanlarda toprağa gömülme şekli uygulanmalıdır. En verimli olan pupa salımı yöntemi kullanılması daha iyi olacaktır.Calosoma sycophanta nın BiyolojisiBeslenmesiErginler, şubat ayının son günleri ile mart ayının ilk günlerinde kışladıkları topraktan çıkarak ağaçlar üzerindeki çam keseböceği larvaları ile beslenirler. Erginler çam keseböceği larvalarının pupaları ile de beslenirler. Calosoma sycophanta larvaları da çam keseböceğinin hem larva hem de pupaları ile beslenirlerYumurtalardan çıkmış 1-2 günlük calosoma larvalarının ortalama boyları 0,7-0,8 cm, ortalama ağırlığı 0.01 gr dır. Besinlerini yememiş larvaların boy ve ağırlıklarında herhangi bir değişim gözlenmemektedir. Calosoma larvaların büyümeleri ile tükettikleri tırtıl sayıları da artmaktadır.Larvalar, beslenme sonucu 1,4-1,6 cm boy ve 0,11-0,16 gr ağırlığa ulaştıklarında 1-2 gün içerisinde ilk gömlek değiştirmelerini yapmaktadırlar. Erginler ve larvalar ölmüş çam keseböceği larvalarını yememekte, sadece canlılarını yakalayıp yemektedirler. Erginler çam kese tırtıllarını boyun kısmından kıskaç şeklindeki ağızlarıyla yakalamakta ve ayakları ile de tırtılın hareket etmesini önlemekte, hareketsiz kalınca yemeye başlamaktadırlar.
Biyolojisi Yumurta Dönemi C. sycophanta yumurtalarının 4-6 mm uzunlukta, 1,5-2 mm genişlikte ve ortalama 0,01 gr ağırlığındadır. Elipsoidal şekilli sarı-beyaz veya açık sarı renklidirler.
Yumurtaların açılabilmeleri için uygun bir neme sahip toprağa (ortalama …-90) ihtiyaç vardır. Yani topraktaki nem ne toprağı yumurtaya yapıştıracak kadar nemli, ne de yumurtayı kurutup kristalleştirecek kadar kuru olmalıdır. Yumurtlama süreleri erginlerin iyi beslenmeleri ile orantılı olarak 20-25 gün sürmektedir. Yumurtlamadan önce erginler çiftleşmekte ve bu süre 2-5 dakika arasında değişmektedir. Çitleşmeden bırakılan yumurtalardan larva çıkmamaktadır. Erginlerin bıraktığı yumurtaların toplanması için toprak derinliği en ideal 2,5-3 cm dir. Az derin toprakta yumurtalar kristalleşmekte, daha derin topraklarda ise yumurta toplama güçlüğü oluşmaktadır. Günlük toplanan yumurtalar, 3 cm x 5 cm ebatlarında yuvarlak şekilli ve kapaklarında delikler bulunan plastik fotoğraf film kutularına bırakılmaktadır. Plastik kutular içerisindeki yumurtaların nemini muhafaza etmesi için kutu içine orta nemlilikte toprak konulmaktadır. Her bir kutuya en fazla 20-25 adet yumurta bırakılmaktadır. Yumurta bırakılan plastik kutular, yumurtaların kuruyup kristalleşmesi veya fazla nemden dolayı oluşacak küflenmeyi önlemek amacıyla günlük kontrol edilmektedir. Toprak kurumuş ise bir miktar nemli toprak; fazla nemli ise bir miktar kuru toprak ilavesi yapılarak karıştırılmaktadır. Yumurta saklama kaplarındaki yumurtalardan larva çıkma oranı yaklaşık € civarındadır. Larva dönemi Yumurta kaplarına bırakılan yumurtalardan kap içerisindeki toprağın nemine bağlı olmak üzere ortalama 9.5 gün içerisinde larvalar çıkmaktadırlar. Larva morfolojik bakımdan kampodeid larva tipindedir Pupa Dönemi Larvalar toplam 3 gömlek değiştirmekte, son gömlek değiştirmelerini takiben pupa dönemine geçmektedirler. Oluşan pupa tipi serbest pupadır. Bu pupa tipinde anten, bacak ve kanat izleri vücut üzerinde serbest olarak bulunmaktadırPupa dönemini toprak içerisinde geçirmektedirler. Pupanın baş ve göğüs kısmı hafif şekilde karın kısmının üzerine doğru katlanmış durumdadır. Pupaların boyları 2,0-3,5 cm arasında değişmektedir. Pupalar genel olarak kirli açık sarı renktedirler. Sırt kısımlarında 5 sıra segmentlere ve birbirine paralel şekilde açık kahverengi tüycükler bulunmaktadır.
|
|
Son Güncelleme ( Pazartesi, 12 Kasım 2007 )
|
|
|
RHIZOPHAGUS DEPRESSUS labaratuvar şartlarında üretimi |
|
|
|
|
Yazan Mustafa MEYDAN Yrd. Doç. Dr. Temel GÖKTÜRK Yaşar AKSU
|
|
Perşembe, 08 Kasım 2007 |
|
RHIZOPHAGUS DEPRESSUS (RHIZOPHAGIDAE: COLEOPTERA)’UN LABORATUVAR ŞARTLARINDA ÜRETİMİ VE BİYOLOJİK MÜCADELE UYGULAMALARINDA KULLANILMASI OLANAKLARI ÜZERİNE ARAŞTIRMALAR
|
 |
 |
 |
| Giriş
Artvin ladin ormanlarına 1970’lı yıllarda giriş yapıp tüm Doğu Karedeniz ladin ormanlarını etkisi altına alan D.micans, 35 yıldır büyük zararlar yaparak ladin ormanlarının zayıf düşmesine neden olmuştur. D.micans’a karşı onun özel yırtıcısı olan R.grandis 1985 yılından beri laboratuar şartlarında üretilerek böcekli sahalara verilip doğal denge sağlanmıştır. Ancak D.micans’ın zayıf düşürdüğü ladin ormanları diğer kabuk böceklerinin kolayca üreyip epidemi yapabilecekleri ortamlar haline gelmiştir. Bu olumsuz şartlardan faydalanan Ips sexdentatuszaman zaman populasyon artışı yaparak ladin ormanlarında toplu kurumalara neden olmaktadır. I.sexdentatus genellikle zayıf düşmüş ağaçlara gitmesine rağmen populasyon artışı yaptığı sahalarda tamamen sağlıklı ağaçları da kurutmaktadır. I.sexdentatus 1948 yılında Artvin işletmesi Hatila ormanlarında 90.000m ³ ladin ağacının ölmesine neden olmuştur. Son yıllarda Özellikle Hatila ve Taşlıca şefliklerinin ormanlık sahalarında yoğun bir şekilde görülmeye başlamıştır.
|
 |
 |
 |
| Bu zararlı kabuk böceğine karşı yıllarca kimyasal ve mekanik, son yıllarda ise biyoteknik mücadele yapılmaktadır. Bu mücadele uygulamalarına rağmen bazı yıllar yoğun bir şekilde üreyerek epidemi oluşturmaktadır. Son yıllarda yapılan çalışmalarda R.depressus’un kabuk böceklerinin populasyon dinamiğinde etkili olduğu belirlenmiş ve uygulamaya yönelik çalışmalar yapılmaya başlanmıştır. Artvin’de daha önce yapılan çalışmalarda R.depressus’un I. sekdentatus yuvalarında sıkça rastlanan bir predatör olduğu belirtilmektedir. Bu çalışma ile Ips sexdentatus’un mekanik ve biyoteknik mücadelelerin yanı sıra biyolojik mücadele çerçevesi içerisinde, ergin, larva, pupa ve yumurtaları ile beslenen R.depressus’un laboratuar şartlarında üretilerek baskı altına alınması amaçlanmaktadır. Materyal ve Yöntem R.depressus’u üretmek amacıyla Artvin Orman Bölge Müdürlüğünün Rhizophagus grandis üretimi için kurmuş olduğu klimalı laboratuarlardan faydalanılmıştır. R.depressus’un erginleri Şavşat Orman İşletme Müdürlüğü Veliköy İşletme Şefliği ormanlarındaki böcekli ladin ve çam ağaçlarından toplanmıştır. R. depressus’un laboratuar şartlarında üretilmesi için ortalama sıcaklığı 21ºC ve nemi u’e ayarlanmış klima kullanılmıştır. R.depressus’un laboratuarda üretilmesi için genellikle D.micans tarafından tahribat görmüş ladin ağaçları kesilerek elde edilen yaş ladin kütüklerinden yararlanılmıştır. Bu kütüklerin laboratuarda konulacağı raflara içlerinde sterilize dere kumu bulunan leğenler konulmuştur. Üretimde kullanmak için böcekli sahalardan toplanan D.micans’ın 2-3’üncü gömlekteki larvalarından, plastik kaplardan, çekiç, keski, beslenme kaplarından, ladin talaşı, ladin ve çam takozu, siterilize edilmiş dere kumundan, alüminyum leğenlerden, kütükteki çatlakları ve kütüğün açılan kısımlarını kapatmak için de yarı katı parafinden faydalanılmıştır. Rhizophagus depressus, laboratuar şartlarında Kütükte üretim yöntemi, Kutuda üretim yöntemi olmak üzere iki faklı yöntemle üretilmeye çalışılmıştır. |
 |
 |
 |
| Bulgular:
 Kütükte üretim yöntemi; ormandan getirilen suyunu kaybetmemiş yaş ladin kütüklerinin nemlerini kaybetmelerini önlemek için, kütüğün bir tarafı ve yaralı kısımları sıvı parafinle kapatılmıştır. Kütüğün üst kısmına karşılıklı iki yerinden ark açılarak, bu kısımlara D.micans’ın 2 ve 3’üncü gömlekteki larvaları verilip kütüğün diğer tarafı leğen içindeki kuma gömülmüştür. Kütüğe konan larvaların 5-7 gün içinde kambiyuma geçtikleri gözlenmiştir. Daha sonra kabuk yandan üçgen şeklinde açılıp R.depressus’un birer çift ergini verilmiş ve açılan bu kısımlar parafinle kapatılmıştır.R.depressus erginlerinin kütükte çiftleşerek yumurtalarını D.micans’ın açmış olduğu galerilere tek tek koydukları ve yumurtadan çıkan larvaların D.micans larvaları ile beslenerek 22. günden sonra pupa olmak için kütüğün altındaki nemli kuma inmeye başladıkları tespit edilmiştir. Leğen içindeki kum haftada iki kez pompa yardımı ile nemlendirilmiştir. D.micans larvaları ile gelen Beauveria bassiana’nın kuma inen R.depressus larvalarını olumsuz yönde etkilemesi sonucu, pupaların önemli bir kısmının öldüğü gözlenmiştir. Kumda erginleşen yırtıcı böceğin erginleri seçilmiştir. 20 kütükte yapılan deneme çalışmalarısonucuna göre, her kütükten ortalama 2-38 adet ergin elde edilebilmiştir.R.depressus’un kütük metodundaki generasyonunu 65 günde tamamladığı görülmüştür. R.depressus’un kutu metodu ile laboratuar şartlarında üretilmesinde; plastik kaplara nemlendirilmiş ladin talaşı doldurulmuş ve içlerine D.micans’ın son iki gömlekteki larvalarından 15’er adet konulduktan sonra öğüntünün üstüne 10x10 mm ebadında çam ve ladin kabuğu konulmuştur. Hazırlanan 20 adet üretim kutusuna birer çift R.depressus ergini verilmiştir. Bu kutular, leğen içine konulmuş ve üstten ışık almamaları için üstü siyah bir kartonla kapatılarak, laboratuara yerleştirilmiştir. R.depressus erginlerinin kutu içinde çiftleşerek 7-10 gün içinde yumurta koydukları gözlenmiştir. Kutular yaklaşık 22 gün sonra açılarak, R.depressus larvaları kutuların içindeki ladin öğüntülerinden seçilmiştir. Bu yöntemle her kutudan 9-76 adet larva elde edilmiştir. II. Aşama olarak, yaş ladin kütükleri iyice temizlendikten sonra kabuktaki çatlak ve yarıklar ve de kütüğün bir tarafı sıvı parafinle kapatılmıştır. Kütüğün üst kısmında karşılıklı iki yerden ark açılarak, bu kısımlara D.micans’ın 2-3’üncü gömlekteki larvaları verilmiştir. Kütüğün diğer tarafı leğen içindeki nemli siterilize kuma gömülmüştür. Kütüğe konan D.micans larvalarının 5-7 gün içinde ladin kütüğünün kambiyumu ile beslenip 5 cm kadar ilerleyerek kütüğe yerleştikleri gözlenmiştir. Hazırlanan bu kütüklere, kutu metodu ile üretilen R.depressus’un larvaları kabuk üstünden açılarak verilmiş ve D.micans’ın kambiyumda açtıkları larva yollarına girinceye kadar beklenip açılan bu ark katı parafinle kapatılmıştır. Kütüğe verilen R.depressus larvalarının, D.micans’ın larvaları ile beslendikleri görülmüştür. Son gömleğe gelen larvaların pupa olmak için kütüğün altındaki hafif nemli kuma inmeye başladıkları ve 7-10 günlük bir istirahat döneminden sonra pupa oldukları gözlenmiştir. Kurumayı önlemek amacıyla kum haftada iki kez bir pompa yardımı ile nemlendirilmiştir. Kumda ergin olan R.depressus lar kumdan seçilerek araziye götürülmek için kutulara alınmıştır. 20 kutuda yapılan deneme sonucuna göre, her kutudan 7-67 adet R.depressus ergini elde edildiği belirlenmiştir.R.depressus, kutu metodundaki generasyonunu 67 günde tamamladığı tespit edilmiştir.
|
 |
 |
 |
| Sonuç:
Bu çalışmada kullanılan iki üretim metodunda da R.depressus erginleri elde edilebilmiştir. Ancak iki yöntem karşılaştırıldığında, Kütükte üretim yöntemiyle 2-38 adet olarak gerçekleşen ergin üretimi, kutu yönteminde 7-67 adet olarak tespit edilmiştir. Ergin sayılarındaki farklılık yanıltıcı olsa da bunun, kütük üretimde kullanılan D.micans larvalarının Beauveria ile bulaşmış olmasından kaynaklandığı sanılmaktadır. Her iki yöntem kullanılarak R.depressus erginlerinin üretilmesi ve I.sexdentatus mücadelesinde kullanılabilirliği mümkündür. 2005 yılında her iki yöntem de kullanılarak yaklaşık 5.000 adet R.depressus ergini laboratuarda üretilerek I.sexdentatus’un zarar yaptığı sahalardaki D.micans yuvalarına verilmiştir.
|
 |
 |
 |
|
|
Son Güncelleme ( Pazartesi, 12 Kasım 2007 )
|
|
| | << Baslangıç < Önceki 1 2 3 4 5 6 7 8 Sonraki > Son >>
| | Sonuçlar 61 - 70 in 71 |
|
|
Blog 
2008 yılı orman mühendisi...