21.yy da geçde olsa ülkemizde de suların akılcı kullanımı ve su kaynaklarının devamlılığı hususlarında yazılmaya vede  konuşulmaya başlanılmış olması iyi bir gelişme olarak kabul edilmelidir.sularla ilgili bilim dallarında hizmet veren değerli akademik kadromuzun suların kullanımı yönetimi ve organizasyonu ile ilgili bilimsel çalışmaları bizlere ışık tutacak sağlıklı kararalar almamıza yardımcı olacaktır.

Su kapasitemiz nedir? Sularla ilgili fakültelerimiz hangileridir? Suları yöneten devlet kurumlarımız hangileridir yetkileri nelerdir? Vs vs konularda bilgi sahibi olmak için ilk aşamada GOOGLE’ a girerek araştırmaya başladım. Tam istediklerimi bulduğum söylenemezse de bugüne değin yapılan çalışmalarda emek verenlerin ülkemize önemli bir hizmet verdiğini görmek mümkündür. Onların hizmetlerini Türk halkı asla unutmayacaktır.

Araştırmalarım sonucu İlk gördüğüm Su ürünleri fakülteleriyle ile devlet su işleri genel müdürlüğünün yaptığı çalışmalardı. Su ürünleri fakültelerimizde avlama yetiştiricilik işleme ve su ürünleri hastalıklarıyla ilgili ana konularda eğitim verilmektedir. bu fakültelerden mezun olanlarında su ürünleri mühendisi  olmaktadırlar Bu konuda ikinci önemli kamu kuruluşumuz ise devlet su işleri genel müdürlüğü olup su dağıtımı ve hidroenerji konularında özetle su kaynaklarının planlaması yönetimi geliştirilmesi ve işletilmesinden sorumludur.bu  bir an içimi rahatlattı ve 1954 yılında DSİ nin kurulmasını gerçekleştirerek sularımızın planlı işletilmesi hususunda ilk adımı atan o dönemlerdeki teknik ve idari kadroyu saygı ile yad ediyorum..Allah onlardan razı olsun.

Sularımızın yönetimi ve geliştirilmesi hususlarında yazarken su kirliliğinin artması, su kalitesinin azalması ve su kaybının önlenmesi yönünde atılacak adımlar kamuoyuyla paylaşılarak halkımızın bilinçlendirilmesi içim azami gayret gösterilmelidir.

Sularımızı bilimsel yanını değerli su bilimcilerimiz araştırmakta olup ben daha çok yaşamsal alanda yaşananların sular üzerindeki olumsuz etkilerine değinmek istiyorum..Karadeniz coğrafyasında suların büyük bir kısmı kültür Balıkçılığı ve içme suyu amaçlı kısmende sulama amaçlı kullanılmaktadır.Karadeniz bölgesi en fazla yağış alan ve iklim olarak da çok sıcak ve kurak olmadığından buharlaşma ile su kaybının da en az olduğu şanslı bölgelerimizden birisidir.

Henüz Bakir olan Karadeniz Coğrafyasında suların kontrolü, sürdürülebilirliği, kalitesi ve korunması hususlarında görev ve sorumluluklar açısından DSİ Genel Müdürlüğünün yetkileri artırılmalıdır. Bir işin sahibi ve sorumlusu tek olmazsa yetki kargaşası çıkar ve kimse sorumluluk üstlenmez.

Çok detaylandırmak, çok yazarak anlatmak uygulamaları geniş alanda yapmaya çalışmak işin özünün kaybolmasına sebep olabilir. Derinliği olan uzun vadeli araştırmaya ve incelemeye dayalı pozitif sonuç almak için araştırma Müdürlüklerimiz, Enstitülerimiz ve Üniversitelerimizdeki ilgili bilim dallarında çalışmalara devam edilmelidir. Deneyimler, birikimler gözlem ve uygulama sonuçlarına ait projeler zaman kaybetmeden hayata geçirilmelidir.

Doğası tahrip olmamış henüz yeni yeni kirlenmeye başlamış olan Karadeniz Bölgesini pilot bölge seçerek su kaynaklarının iyi yönetilmesi için uzman ve birikimli ekiplerin süratle iş başına gelmesi gerekmektedir. Su kaynaklarının devamlılığını sağlamak kalitesini korumak, kirlenmesini önlemek öncelikle sulama amaçlı ve içme amaçlı kullanımını belirleyerek bütün bunları takip edecek sorumlu, yetkili kurum gecikmeden iş başına gelmelidir.

Hataların ve suçların ortada kalmaması, kurumların birbirine topu atmamamsı için mutlak suretle yetki ve sorumluluk tek elde toplanmalıdır,bu konuda da Devlet Su İşleri Genel Müdürlüğü otorite olarak kabul edilmelidir.Sularla ilgili her türlü izin ve ceza yetkisi Dsi’de olmalıdır.Dsi’nin de koyacağı ilkeler ve uygulama projelerinin bir ayağı mutlaka halk olmalıdır.Suların kirlenmesi neticesi doğacak felaketler konusunda halkımızı bilgilendirip,desteklerini gönüllü olarak almak zorundayız.

Kirleticiler ne olursa olsun alandan derhal uzaklaştırılmalıdır. Su yoksa insanlıkta yok olacaktır. Sınır aşan sulardaki kirliliğin ortadan kaldırılması için sadece Türkiye’nin gayreti yetmez.Bu konuda komşu ülkelerin ortak hareket etmeleri mecburidir.Dolayısıyla sınır aşan suların yönetimi ve konuları ayrı bir ölçekte uluslar arası anlaşmalar çerçevesinde değerlendirilmelidir.bununla ilgili uluslararası örgütlenme ve  çalışmalar sürdürülmektedir.

Biz ülkemizde doğan ve sınırlarımız içinde yok olan sularımızı yönetmek yani kirletmeden, kalitesini düşürmeden devamlılığını sağlayarak sularımızı korumak zorundayız. Bu mücadele zor mücadeledir. Açık alandaki korumasız varlıkları çevrenin zararlı etkilerinden korumak için sadece yasa çıkarmak yetmez, yasalarla birlikte halkın desteğini ve katılımını da sağlayarak başarıya ulaşmamız mümkün olacaktır.

Kirlilikle mücadelenin ekonomik boyutunu da görmezden gelemeyiz. Doğayı korumak isterken kirlilik yaratacak diye Turizm yatırımlarından kaçarsak Karadeniz Bölgesinin zayıf olan ekonomisine darbe vurmuş oluruz. Son yıllarda Bölgemizde gelişmekte olan Kış Turizmi ve yayla turizminin alt yapısını oluştururken çevre ile uyumlu ekosistemi bozmayan su kaynaklarını kirletmeyen ve azaltmayan sistemle ortak yaşam arayışlarını sürdürmeliyiz.

Karadeniz Bölgesinde özellikle su kapasitesi ve kalitesi yüksek su kaynaklarının ve akarsu yataklarının devamı olan alanlarda ekosisteme zarar verecek kirleticilerin barınmasına, tesislerin kurulmasına asla izin verilmemelidir. Doğaya uygun tesisler ise su kaynaklarına uzak yerlerde planlanmakla birlikte bu tesislerin atıklarının yüksek maliyete sebep olacağına bakılmaksızın atıklarının çevresel zararlarını yok edecek sistemler kurulmalıdır.

Sular doğanın öylesine derinliği olan bir öğesi ki sayfalarca yazmakla ve günlerce konuşmakla anlatılması mümkün değildir. O nedenle kısa yazarak ifade etmek istedim ama yinede yazım uzadı kusura bakmayın. Ayrıca konular hep birbirine bağlı olduğundan kısada olsa değinmeden geçilmemektedir.

Bölgemizdeki tarımsal faaliyetlerde yüksek verim elde etmek için aşırı dozda gübre ve kimyasalların kullanılmasının özellikle içme sularımızda ciddi boyutta kirlilik yaratarak insan sağlığını tehdit edeceği unutulmamalıdır.

Karadeniz bölgesinin doğusundaki çay ve fındık alanlarında fazla verim almak için aşırı miktarda gübre vs kullanıldığı gerçeğini yok sayamayız. Çözümlerin neler olacağı hususunda uzun vadeli hedefler koymakta ve çalışmalar yapılmaktadır. Onlar devam etsin biz, hemen şimdi yarın yapabileceklerimizi konuşup hayata geçirirsek görevimizi yapmış oluruz.

Doğu Karadeniz bölgesinde alt rakımlardaki tarım alanlarında birim alanda kullanılacak kimyasalların miktarı belirlenerek denetimleri yapılmalıdır. Yüksek rakımlarda emeğin karşılığı alınamadığından verimi artırmak için aşırı gübre vs kullanıldığından yüksek rakımlarda çay ve fındık tarımına izin verilmemelidir. Bu konuda zaten yasak getirilmiş olup ne derece denetlendiği ve bu yasağa uyulduğu ortadadır. Sadece yasak demekle de olmuyor. İşte bu noktada halkımız insan sağlığını tehdit eden kimyasallardan uzak durmaları konusunda aydınlatılacak kimyasalların zararları anlatılarak gönüllü desteklerinin alınması çok önemlidir.

Haydi, hep birlikte yarınlarımız olan çoçuklarımızın geleceğini karartacak zehirliliğe son kampanyasının birer parçası olalım.

YAŞANACAK BİR DÜNYA İÇİN BİR EL DE SEN KOY ELELE OLALIM

http://www.ekad.org.tr/ ( Ege Karadenizli Akademik Eğitimliler Derneği )

ORMANCILIKTA VE KORUMADA KULLANILAN TERİMLER

Orman Örtüsü: Koru ve baltalık ormanlarda;
a)Toprağın, orman yetiştirme kudret ve kuvveti ile korunması için lüzumlu olan, otsu ve odunsu bitkilerin; yaprak, ibre, dal, gövde, kabuk ve benzeri döküntülerinin, kesim artıklarının ve enkazının ve bunların henüz ayrışmamış olan kısımlarının,
b)Bütün otsu bitkilerin,
c)Diğer kısa ve uzun ömürlü odunsu bitkilerin, hasıl ettiği örtüye( orman örtüsü = toprak örtüsü) denir.

Kışlak: Hayvanların kışı geçirmek üzere indikleri otu bol olan kuytu yerler köylerinin halkının hayvanlarını otlatmak ve sulamak üzere eskiden beri (kadimden) bir veya daha ziyade köy ve kasabaya tahsis edilmiş ılıman iklimli ve fazla yüksek olmayan yerlerdir.

Orman köyü: Orman içi veya ormana bitişik köyleri,

Ekoloji : Cansız doğal çevre ile bu çevre içinde yaşamlarını sürdüren canlılar arasındaki ilişkileri ve etkileşimleri inceleyen bilim dalıdır.

Odun Dışı Ürün (Tali ürün): Ormanlardan elde edilen odun ürünleri dışında kalan, alınması, toplanması, taşınması kanunen izne bağlı olan ürünlerdir.

Örtü Yangını: Ormanlık alanlarda, toprak altında ve üstündeki diri ve ölü örtünün yanması şeklinde seyreden orman yangınıdır.

Usulsüz ve Nizamsız Kesimlere ve Ürünlerine Ait Damga: Altı köşeli, kenarları bir çerçeveli olup, çerçeve içinde Türkiye Cumhuriyeti (T.C), Orman Dairesi (O.D) rumuzları ve damga numarası bulunan usulsüz olarak kesilen ağaçların damgalanmasında kullanılan demir ve çelikten yapılmış ağaçtan sapı olan metal kıymetli bir alettir. Damgalamada kullanılan boya rengi kırmızıdır. (Ek Şekil 3)

Kesme: Ormanlarda insanlar tarafından Usulsüz olarak balta, kesici alet, veya motorlu testere  kullanılmak suretiyle ağaçların kesilmesi eylemidir.

      Bir yatırımcı yatırım yapacağı alanı belirler, şirketini kurar gerekli tesis ve işletmeleri faaliyete geçirir. Bunları yapmak işin kolay tarafıdır. Esas olan üretim tekniklerini belirlemek, üretim tekniklerini uygulayacak elemanları bulmak, işlendirmek, çalışmaya başlamak ve faaliyetlerin devamlılığını sağlamaktır.

     Dünyada ülkeler bazı özellikleri ile piyasalarda yer edinmişlerdir. Örneğin; Almanlar kaliteli mal üretimi ve kalitenin bugüne kadar devamlılığını sağlayarak, Japonlar prensipli çalışma, kaliteye önem verme ve yeni yeni teknolojiler oluşturarak.

1. Geçmişten farklı bir gelecek yaratmak isteyen liderlerin varlığına ihtiyaç vardır.
2. Bu liderlerin yeterli bir süre ülkeyi yönetmesi gerekmektedir.
3. Ekonominin gerekli yatırım olanaklarına kavuşması temin edilmelidir.
4. Toplumun yetişmiş insan gücüne sahip bulunması mutlaka sağlanmalıdır.
5. Ulusça paylaşılan bir başarı güdüsü ve övüncü bulunması
6. Her şeyden önce insana yatırım yapılmalıdır.
7. Öğrencilerimizi yeterli bilgi ile donatmalıyız.
8. Yetişen, okuldan mezun olan taze beyinlerimizi her türlü imkanla donatarak kendilerini geliştirmeleri için uygun ortamlarda çalışmalarına imkan sağlamalıyız.
9. İmkansızlık yüzünden beyin göçüne engel olmalıyız.
10. Çalışanlarımızı hizmet içi eğitimlere tabi tutarak onların bilgi,görgü ve yeteneklerinin atmasına imkan sağlamalıyız.
11. Verimli, bilgili ve gayretli olanları ayırabilmeliyiz. İyi olanların yükselmesine imkan sağlamalıyız.
12. Hatır gönül ilişkisini, siyaseti kurumların dışında tutmalıyız.
13. Çalışanlar bilmeli ki ben çalışırsam hakkımı hiçbir şeye gerek kalmadan alabilirim diyebilmelidir. Kurumlarda bir noktada uzun süre kalınmamalıdır.
14. Sirkülasyon sağlanmalı alttan gelenlere daima yer açılmalıdır. Kalite Çemberi
15. Kurumlar daima yenileşme içinde olmalı zaman içinde oluşan gelişmelere ayak uydurabilmelidir.

• Kalite kontrol çemberlerinin esaslarını ve temel kurallarını tespit etmek.
• Çemberlerin amaçlarını ve izlenecek politikaları belirlemek.
• Çember faaliyetlerini yönlendirmek. İşletmede çember kurulacak bölümleri seçmek.
• Çemberlerin çalışma metotlarını belirlemek.
• Çember faaliyetleri için gereken araç gereci temin etmek.
• Fon tahsisi yapmak.
• Liderleri ve rehberleri seçmek.
• Kalite çemberlerinin benimsenmesi için gayret göstermek.
• Lider ve rehberlerin eğitimini sağlamak.
• Çember çalışmalarına maddi-manevi her türlü yardımı sağlamaya gayret etmek.
• Sendikalarla diyalog kurmak.
• Çemberlerin yaygınlaşması için çaba sarf etmek.
• Çember toplantılarıyla ilgili kuralları tespit etmek, kılavuz hazırlamak
• Çember çalışmalarının tanıtımını gerçekleştirmek.
• Çemberlerin etkinliğini denetlemek. 
• Şirket içi iletişimi planlamak. 
• Eylem planları hazırlamak.
• Çemberlerin çözüm sağlayabileceği öncelikli konuları saptamak.

• Çember faaliyetlerine yeterli zamanı ayırabilecek kişiler arasından seçilmelidir.
• İşletme içerisinde saygınlığı ve ağırlığı bulunmalıdır.
• Kişiliğiyle çevresine örnek olmalıdır.
• İkna ve motivasyon kabiliyeti olmalı, astlarını iyi eğitmelidir.
• Gerekli teknik bilgileri öğrenmiş olmalıdır.
• Sorun çözebilme yeteneğine sahip olmalıdır.İşletmenin sorunlarına ilgi duymalıdır.
• Tartışmalara açık demokrat bir insan olmalıdır.
• Çalıştığı işyerini iyi tanımalıdır.
• İşletmenin hiyerarşik yapısı içerisinde yetkili konumda bulunmalıdır.

Rehberin görevleri:

• Çemberler arası koordinasyonu oluşturmak.
• Yürütme komitesiyle çemberler arasında iletişim kurmak.
• Çember faaliyetleri konusunda ilgili servisleri bilgilendirmek.
• Çember faaliyetlerinin sonuçlarını ve etkilerini takip etmek.
• İşletmeye çemberlerle ilgili tanıtım bilgileri vermek. 
• Çemberlere yardımcı olmak.
• Üzerinde çalışılacak konuların seçiminde danışmanlık yapmak.
• Liderlerin eğitiminde aktif rol oynamak. 
• Çember çalışmalarıyla ilgili raporlar hazırlamak. 

• Başlangıçta üyeleri eğitmek.
• Üyelerle beraber sorunları tespit etmek.
• Toplantıların zamanını ve içeriğini saptamak.
• Üyelere yol göstermek.
• Kayıt tutmak.
• Diğer kişilere çember faaliyetleriyle ilgili bilgi vermek.
• Muhtemel çatışmaları önlemek.
• Görev taksimi yapmak.   
• Grup içinde özgürlük ortamı yaratmak.
• Çember üyelerinin etkin bir şekilde katılımını sağlamak.

• Sorunun seçim.
• Sorunun ortaya konması
• Sebeplerin araştırılması.
• Çözüm yollarının araştırılması.
• Eleme kriterlerinin seçilmesi.
• Çözüm önerisinin seçimi.
• Çözüm önerilerinin yönetime sunulması.
• Önerilerin uygulama alanına konulması.
• Uygulama sonuçlarının izlenip değerlendirilmesi.
• Uygulamanın standartlaştırılarak genelleştirilmesi.

• Beyin fırtınası yöntemi.
• Ne, neden, ne zaman, nerede, nasıl ve kim sorularının cevaplandırılması.
• Veri toplama.
• Pareto analizi.
• Matris hesaplamaları.
• Neden sonuç analizi.

Ormanlar, orman amenajmanı yönünden aynı yaşlı (maktalı) ve değişik yaşlı (seçme, devamlı orman) ormanlar diye iki orman formuyla yönetilirler. İşletme şekilleri bakımından ise; Koru, baltalık ve korulu baltalık ormanları olmak üzere üçe ayrılırlar. Koru ormanları tohumdan yetişmiş veya yetiştirilmiş, baltalık ormanları ise kök ve kütük sürgünlerinden meydana gelmiş, korulu baltalık ormanlar ise hem tohum hem de sürgünden yetişmiş veya yetiştirilmiş ormanlardır.

• Aynı yaşlı ormanlar(maktalı orman)
• Değişik yaşlı ormanlar(seçme ve devamlı orman)

• Koru ormanları (tohumdan yetişmiş orman)
• Baltalık ormanları (kök veya kütük sür.den oluş.orman)
• Korulu baltalık ormanları (toh. ve sür.den yetiş. orman.)

Fotosentez ile bitkilerde biyokütle biçiminde enerji depolanmaktadır. Bitkilerin yakılması ile bu enerji yeniden açığa çıkmaktadır. Bu özelliği ile bitkiler özellikle ormanlarımız yenilenebilir enerji kaynağı olarak ateşin bulunmasından bu yana insanlığa hizmet etmektedir. Günümüzde birçok alternatif enerji kaynakları bulunmasına rağmen odun halen özellikle az gelişmiş ve gelişmekte olan ülkelerde enerji kaynağı olarak önemini korumaktadır.

Provantif Sürgün:Bir ağaçta bulunan tomurcukların bir bölümü vejetasyon mevsiminde patlamazlar ve uyur vaziyette kalırlar. Ne zamanki kesimler ve yaralanmalar sonucu ağacın hormanal dengesi bozulur, tomurcukların kendi aralarındaki etki ve baskısı ortadan kalkarsa uyuyan tomurcuklar patlayarak provantif sürgün halinde gelişirler.

Adventif Sürgün:Ağaçların kütük seviyesinde kesilmesi ile birlikte özellikle köklerde ya kendiliğinden (endogene) yada yaralanmalar neticesi (exogene) adventif tomurcuklar oluşur ve bunlar gelişerek kök sürgünü verirler, bu sürgüne adventif sürgün denilmektedir.

• Klasik metod,
• Direkt metod,
• Grup metodu,
• Seçme metodu’ dur.

• Tam alanda tür değiştirme
• Şeritlerde tür değiştirme
• Gruplar halinde tür değiştirme

• Üst boyu 15 m. ve altı meşcerelerde ilk defa uygulanacak aralamalarda (yüksek) mutedil davranılmalı bu tür meşcerelere her 5 yılda bir bakım yapılacağı unutulmamalıdır.
• Meşcere hiç müdahale görmemişse ilk olarak menfi seleksiyon uygulanacak (çürük, fena şekilli, zayıf cılız, ölmüş ve ölmekte olanlar vb.) sonrası müspet seleksiyon mantığı ile aralamalar yapılacaktır.
• Müdahaleler esnasında ara ve alt tabaka korunacak ancak çok sıkışık fertlere müdahale edilecektir. Azman ve çok kötü fertlerin bulunduğu meşcerelerde ilk önce bu kötü fertlerin zarar vermeden çıkartılması ile başlanacaktır.
• Meşcerelerde aday ve istikbal ağaçları meşçere, artımların bu fertler üzerinde toplanması ile bu fertlerin arzu edilen çaplara en kısa zamanda ulaşır ve bunların yapacağı tohumlama ile koru ormanına geçmek esas olduğuna göre, bu fertlerin aralama çalışmaları esnasında korunmasına özen gösterilecektir.
• Karışım istenildiğinde,en az küme ve grup karışımları tercih edilecek ve bu türler bakımlarla himaye edilecektir.
• Tohumdan gelmiş genç geniş yapraklı ormanlarda da bakımlar benzer prensipler çerçevesinde yapılacak ancak sürgün kaynaklı fertlerin erken yaşlarda çürümeleri nedeniyle daha erken yaşlarda kalın çapa ulamaları için üst boyun 15m. den daha fazla olduğu (genelde 30-50 yaş) çağlarda aralamaların daha da şiddetli yapılması gereklidir

• Baltalık ormanları çok eski bir işletme şeklidir.
• Geniş yapraklı ormanlara yapılan düzensiz ve kuvvetli müdahaleler neticesi bu faydalanma şekli ortaya çıkmıştır.
• Yakacak odun ve odun kömürüne olan talep doğrultusunda bu güne kadar süregelmiştir.
• Baltalıklardan elde olunan maden direği, sanayii, lif-yonga benzeri ince materyal ile yakacak odun üretiminden elde olunan gelirin, genel gelire oranı  dir. Bu düşük oran baltalıkların odun hacmı olarak verimlerinin az olmasından değil, baltalıkların paraca düşük ince çaplı ürün vermesinden kaynaklanmaktadır.
• Kalın çaplı ve kaliteli endüstriyel odunu duyulan talep günümüzde daha da artmıştır. Baltalık ormanları bu ihtiyaca cevap verememektedir.
• Ormancılık çalışmaları eski olan Avrupa ülkelerinde basit bir işletme şekli olan baltalık işletmeciliği çok yıllar önce terkedilmiş, ormanlarının tamamı koruya dönüştürülmüştür.
• Artık, Ülkemizde de baltalıkların suretle koruya dönüştürülmesi zorunluluğu toplum tarafından ilgi görmektedir.
• Orman işletme şekillerinden koru işletmesi, baltalığa göre doğaya en uygun işletme şekli olup, koru ormanları toplum yaşamının bugününe ve geleceğine yönelik ekolojik ve ekonomik değerlere sahip bir çok hizmeti bir arada görebilmektedir.

• Ortalama 120 yıllık bir idare müddeti sonunda birim alanda koru olarak işletilen ormandan elde olunan ürün, baltalık olarak işletilen ormanlardan elde edilen ürünün parasal değerinin 4 katından daha fazlasını verebilmektedir.
• Koru ormanları ile baltalıkları odun üretiminin dışında ekolojik ve sosyal işlevleri yönünden de değerlendirdiğimizde de, koru ormanlarında suyun kalitesinin daha iyi olduğunu, aşırı ve düzensiz faydalanmalardan koru ormanlarının daha az etkilendiğini, yaban hayatı açısından bazı hayvanların koru ormanında daha iyi yaşam şartları bulduğunu,
• Regreasyonel açıdan da koru ormanlarının daha iyi hizmet verdiğini söyleyebiliriz.
• Yapılan araştırmalar, tıraşlama kesimlerle işletilen baltalıkların birçok türün yok olmasına neden olduğunu göstermektedir. Koru ormanlarında biyolojik çeşitlilik daha iyi korunmaktadır.

1 . GİRİŞ

Dünyanın birçok ülkesinde olduğu gibi Türkiye'de de ormanların devamlılığını tehlikeye sokan etkenlerin başında orman yangınları gelmektedir. Her yıl çeşitli sebeplerle çıkan yangınlar neticesinde binlerce hektarlık orman sahasının yok olduğu bu nedenle de iklim ve su rejiminin bozulduğu, erozyon ve sel afetlerinin büyük tahribata yol açtığı bilinmektedir(1).

Orman yangınları; insanoğlu varolduğu sürece devam edecektir. Bu noktada önemli olan bu yangınlardan en az zararla kurtulmaktır. Bu suretle; bunda başarılı olabilmek teknolojinin imkanlarından faydalanılarak iyi bir savaş netanizasyonunun kurulmasına ve uygulanmasına bağlıdır.

Ormanlarımızın çeşitli tehlikelere karşı korunmasıyla ilgili hizmetlerin sağlanması görevi, gerek 3204 sayılı Orman Genel Müdürlüğü'nün teşkilat ve görevleri hakkında kanun ve gerekse 6831 sayılı Orman Kanunun ilgili maddeleri gereğince Orman Genel Müdürlüğü'ne verilmiştir.

Orman yangınlarının çok ve tehlikeli olduğu ülkelerde yangına karşı yerden müdahalelerin yanında havadan mücadele yöntemi de çok yaygındır. Özellikle; Amerika, Kanada, Avustralya, Fransa, İtalya, İspanya, Yunanistan ve daha bir çok ülke orman yangınlarının söndürülmesinde havadan mücadele yöntemini kullanmaktadır.

Ülkemizde havadan mücadele 1985 yılında T.H.K.'dan kiralanan uçakların, yangın sezonunda İzmir ve Çanakkale Orman Bölge Müdürlükleri mıntıkasında kullanılmasıyla başlanmıştır.

Ülkemizde ilk helikopter kullanımı ise, 1986 yılında 1 adet kiralanarak İzmir Orman Bölge Müdürlüğü mıntıkasında kullanılmıştır. Daha sonrasında 1987 yılında Orman Genel Müdürlüğü'nce 6 adet helikopter satın alınmıştır. Bu helikopterler 1988 yangın sezonunda hizmete sokulmuştur. Özellikle insan, araç ve gereç nakli ile keşif, gözetim ve devam eden bir yangın hakkında bilgi toplamada yararlanılmıştır.

Orman Genel Müdürlüğü'nün helikopter kullanımına yönelik bir diğer etkinliği de “kiralık helikopter kullanımı”dır. 1995'te 5 adet helikopterin kiralanması ile başlayan bu uygulama, her yıl için belirlenen sayı kadar kiralanarak günümüze kadar devam etmiştir.

Helikopterler dünyanın çeşitli ülkelerinde orman yangınları ile mücadelede kullanımı hızla artan bir araçtır. Yangının erken haber alınarak kısa sürede havadan müdahale edilmesiyle orman yangınlarıyla mücadelede büyük başarı sağlanmaktadır. Özellikle işçilerin helikopterlerle nakli yangına ulaşma süresini çok kısaltmaktadır.

Özellikle helikopterlerin ülkemizin dağlık bir topografyaya sahip olduğu düşünülürse orman yangınlarında bir çok yararı söz konusudur. Bu yararları göz ardı edilemez. Ancak; ülkemizin genel ekonomik durumu ve teknolojiyi üretmeyen yani dışarıdan satın alan bir ülke olması dolayısıyla helikopterlerin yurt dışından kiralanması ülkemiz ve ormancılığımız açısından ne kadar ekonomiktir? Bu konunun aydınlığa kavuşturulması gereklidir.

Sonuç olarak; araştırmaya çalıştığımız konu yurt dışından kiralanmak suretiyle orman yangınlarında havadan mücadelede kullanılan helikopterlerin ekonomik olup olmadığıdır. Yani bu helikopterlerin kullanılması ile elde edilen diğer faydaların dışında ekonomik yönden bize ne kadar bir getirisi veya götürüsü vardır, bunun ortaya konmasıdır.

2. MATERYAL VE YÖNTEM

2.1. Materyal

Antalya Orman Bölge Müdürlüğü sınırları içerisinde çıkan orman yangınlarına ait bilgiler ile bu yangınlarla mücadelede kullanılan kiralık helikopterlere ait bilgiler bu çalışmanın iskeletini oluşturmaktadır.

Antalya Orman Bölge Müdürlüğü bünyesinde kiralık helikopterlerin kullanılmaya başlandığı 1997 yılından sonra ve helikopter kullanılmayan yılların yangın istatistikleri ve kiralık helikopterlere yapılan harcamalar gerek Antalya Orman Bölge Müdürlüğü ve gerekse Orman Genel Müdürlüğü Orman Koruma ve Yangınla Mücadele Dairesi Başkanlığı'ndan alınmıştır.

Bu bilgilerin alınması sırasında Orman Genel Müdürlüğü Orman Koruma ve Yangınla Mücadele Dairesi Başkanı Sn. Hüseyin HACIOĞLU ve Antalya Orman Bölge Müdürlüğü Koruma Şube Müdürü Sn. Ekrem AYDEMİR' in konu ile ilgili görüşleri alınmıştır.

Orman yangınlarıyla havadan mücadelede kullanılan kiralık helikopterleri, geçtiğimiz yıllarda Orman Bakanlığı'nın açtığı ihaleleri kazanarak yurt dışından getiren Doruk Havacılık ve ER-AH havacılık gibi firmalarla gerekli görüşmeler yapılıp konu hakkındaki mevcut bilgiler alınmıştır.

Bunların dışında konu ile ilgili literatürden elde edilen çeşitli bilgilerden yararlanılmıştır.

2.2. Yöntem

Antalya Orman Bölge Müdürlüğü sınırları içerisindeki 1980-2002 yılları arasında çıkmış olan yangın sayısı, yanan alan, yangın başına düşen alan, ağaç serveti kaybı gibi istatistiki bilgiler, kiralık helikopterler kullanılmaya başlanmadan önce ve başlandıktan sonra olarak iki kısımda incelenmiştir. Bu incelemeler yapılırken sahada kullanılan uçakların yangınları söndürmedeki çalışmaları dikkate alınmamıştır.

Antalya Orman Bölge Müdürlüğü'nde 1997 yılında kullanılmaya başlanan kiralık helikopterlere ait harcamalar ortaya konmuş ve yangın istatistikleri ile karşılaştırılarak ekonomisi hakkında tespitler yapılmaya çalışılmıştır.

Bunların yanında tüm Türkiye'de uygulanan orman yangınlarıyla havadan mücadelenin Orman Genel Müdürlüğü Orman Koruma ve Yangınla Mücadele Dairesi Başkanlığı' dan alınan istatistiki bilgilerinden de yararlanılmıştır.

Tablo 1. Antalya Orman Bölge Müdürlüğü'nde Yangınlarla Mücadelenin Mali Portresi (USD)

Şekil 1. Helikopterlerin Kullanılmadığı 1980-1996 ve Kullanıldığı 1997-2002 Yıllarına Ait Yıllık Yangın Sayısı Ortalamaları (4,5,6)

Şekil 2. Helikopterlerin Kullanılmadığı 1980-1996 ve Kullanıldığı 1997-2002 Yıllarına Ait Yıllık Toplam Yanan Alan Ortalamaları (4,5,6)

Şekil 4. Helikopterlerin Kullanılmadığı 1980-1996 ve Kullanıldığı 1997-2002 Yıllarına Ait Yıllık Ekonomik Kayıp Ortalamaları (4,5,6)

4.SONUÇ

Helikopter kullanımına başlanmadan önce yıllık yangın sayısı ortalaması 190, helikopter kullanılmaya başlandıktan sonra 185 olup, aralarında önemli bir fark bulunmamaktadır (Şekil 1). Yıllık toplam yanan alan(ha) miktarı açısından incelendiğinde helikopter kullanılmadan önce 1224 ha olan yıllık toplam yanan alan helikopter kullanıldıktan sonra 1372 ha olduğu görülmektedir (Şekil 2). Helikopter kullanıldıktan sonra yıllık toplam yanan alanın fazla olması ilginçtir. Zira; helikopter kullanılması ile yıllık toplam yanan alan miktarının daha düşük olması beklenirdi. Bu durumun iklimle alakalı olduğu düşünülmektedir .

Ülke genelinde 1997 yılından 2002 yılına kadar geçen zamanda 1997 yılından önceki yıllara göre toplam yıllık yağış miktarları düşmüş, ortalama yıllık yağış miktarları ise artmıştır. Bu sebepten ay sayısı da yükselmiştir. Dolayısıyla yıllık toplam yanan alan miktarı artmıştır. Diğer taraftan, helikopterlerin konuşlandığı alanlardan uzak merkezlerde çıkan yangınlarda müdahale gecikmektedir ve dolayısıyla yangın kısa zamanda geniş alana yayılabilmektedir. Bu da yıllık toplam yanan alan miktarının artmasının bir sebebi olabilir .

Başka bir husus yıllık ağaç serveti kaybı helikopter kullanıldıktan sonra yaklaşık % 50 oranında düşmüştür. Ancak helikopter maliyetleri de hesaba katıldığı zaman maliyetin helikopter kullanılmadan önceki duruma göre % 4 arttığı görülmektedir (Şekil 7). Bu durumda helikopter kullanımının sanki fazladan bir külfet getirmekten başka bir anlamı olmadığı gibi bir sonuç çıkmaktadır. Ancak 1997-2002 yılları döneminde iklimin daha kurak olması bu artışın sebebi olarak düşünülebilir .

5. KAYNAKLAR

1. ANONİM, Türkiye Ormanlarını Yangından Koruma Semineri, T.C. Tarım Orman ve Köy işleri Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü Orman Koruma ve Yangınla Mücadele Dairesi Başkanlığı, Yayın No:29, Seri No:672, ANKARA, 1988
2. EREN, H.A., İzmir Bölgesinde Yangınlarla Havadan Mücadele, Süleyman Demirel Üniversitesi Orman Fakültesi Orman Koruma Anabilim Dalı, Bitirme Tezi, ISPARTA, 1999
3. ANONİM, Orman Yangınlarının Önlenmesi ve söndürülmesinde Uygulama Esasları, T.C. Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü Orman Koruma ve Yangınla Mücadele Dairesi Başkanlığı, Tebliğ No: 285, Tasnif No: IV-1427, ANKARA, 1995
4. ANONİM, Antalya Orman Bölge Müdürlüğü Arşivi, 2002
5. ANONİM, T.C. Orman Bakanlığı Orman Genel Müdürlüğü Orman Koruma ve Yangınla Mücadele Dairesi Başkanlığı Arşivi, 2002
6. SARIBAŞAK, H., Batı Akdeniz (Antalya) Yöresinde Orman Yangınlarının Topografik, Meteorolojik, Ekolojik ve Sosyo-Ekonomik Açıdan Değerlendirilmesi, T.C. Akdeniz Üniversitesi Fen Bilimleri Enstitüsü Çevre Bilimleri Ana Bilim Dalı, Yüksek Lisans Tezi, ANTALYA, 2000
7. HACIOĞLU, H., AYDEMİR, E., 2002 “İkili Görüşme”
8. ÖZKAN, K., 2003, “İkili Görüşme”
9. OĞURLU, İ., 2003, “İkili Görüşme